Iedereen tevreden in de metalektro, tot de volgende ruzie over de cao

FNV, CNV, en VMHP staken bij AkzoNobel in Sassenheim, september 2018. Beeld Maarten Hartman

Voor de tweede keer op rij werden de cao-onderhandelingen in de metaalsector een drama. Werkgevers maken zich zorgen dat dit de norm wordt. Een reconstructie.

Het is tien uur ’s ochtends als de onderhandelaars elkaar treffen in het Utrechtse Den Dolder. In conferentiehotel Ernst Sillem Hoeve om precies te zijn. Een van de favoriete afspreekplekken van Harry van de Kraats. De algemeen directeur van werkgeversorganisatie AWVN schuift aan bij de spaakgelopen cao-onderhandelingen in de grootmetaal. Hij was een half jaar geleden ook al ingevlogen om de cao-impasse in het streekvervoer te doorbreken. Zestien uur later wandelt iedereen naar buiten. Opgelucht en met een voorlopig akkoord.

Acht maanden van stakingen, boze werkgevers, een rechtszaak en geklapte besprekingen gingen aan dit marathonoverleg vooraf. In april 2018 zitten werkgeversorganisatie FME en de vakbonden FNV, CNV, De Unie en VHP2 voor het eerst met elkaar om tafel voor een nieuwe cao. Vol goede moed. Ja, twee jaar eerder ging het niet van een leien dakje. Toen legden metaalwerkers negen maanden lang af en aan het werk neer om werkgevers te dwingen tot een forsere loonsverhoging en betere arbeidsvoorwaarden.

Zo moeizaam als dat het toen ging, hoeft het nu niet te gaan. Er is een volledig nieuw team onderhandelaars. De vakbonden vaardigen Loes Bezemer (CNV) en Petra Bolster (FNV) af. De ondernemersorganisatie voor de technologische industrie FME schuift in plaats van haar vaste onderhandelaar voormalig Siemens-topman Ab van der Touw naar voren.

Scherpere toon

Maar krap drie maanden na aanvang van de onderhandelingen verandert de toon. Er komen stakingen, boze brieven ook. “Jullie zeggen te staan voor de medewerkers. Maar wat betekent deze impasse voor de medewerkers? Geen cao betekent geen loonsverhoging en geen generatiepact!”, schrijft een kribbige Van der Touw in juli aan de bonden. Weer wordt er gestaakt. Heftiger en langer deze keer. 

Oktober is het inmiddels en onder werkgevers begint het te rommelen. Grote bedrijven als DAF, VDL Nedcar en ASML balen ervan dat hun goede naam te grabbel wordt gegooid door de vakbonden. Zij en andere FME-leden eisen een nieuwe onderhandelingsdelegatie. Onder het mom: er moet nu echt iets gebeuren. Van der Touw wordt opzij geschoven, FME-voorzitter Ineke Dezentjé Hamming neemt zijn plaats in. Maar als er bijna een akkoord ligt, krabbelen de werkgevers terug. Hun wensenlijstje is plots wat uitgebreider. De stakingen gaan door. In januari stapt autofabrikant VDL Nedcar naar de rechter om de zoveelste werkonderbreking te voorkomen.

Het kabinet, de Haagse Malietoren vol met werkgeversorganisaties, de vakbondsleden en metaalbedrijven, ze kijken ondertussen allemaal vol spanning toe. Er worden ‘lijntjes’ uitgezet om een eind te maken aan ‘dat gedoe’ in de metaalsector. Een plan van het kabinet, zegt de een. Nee, een plan van hoge bestuurders bij werkgevers en vakbonden, zegt de ander. Uiteindelijk zijn het arbeidsvoorwaardencoördinator Zakaria Boufangacha van FNV, voorzitter Piet Fortuin van CNV Vakmensen en Van de Kraats dus van AWVN die de koppen bij elkaar steken. Niet om ‘in te grijpen’, luidt de formulering van bronnen, maar om ‘te ondersteunen’.

Ze mailen en bellen met de hoofdonderhandelaars. Tasten af, geven andere inzichten, brengen nieuwe ideeën ter tafel. Niet te overbruggen verschillen parkeert de delegatie uiteindelijk in de toekomst, voor later overleg. Andere worden opgelost.

Een van de heetste hangijzers is de zogeheten dispensatieregeling. Een regeling die het mogelijk maakt voor bedrijven in zwaar weer om af te zien van de in de cao afgesproken loonsverhoging. Mits vakbonden daarmee instemmen. Dat moet eenvoudiger, vinden werkgevers. Daar komt niets van in, reageren de bonden. Uiteindelijk gaan werkgevers overstag: aan de huidige regeling wordt niets veranderd.

Geen vrienden

Vraag je naar de reden van de lange duur van het conflict, dan is er een gemene deler: de onderhandelaars waren geen vrienden van elkaar. Waar Fortuin, Boufangacha en Van de Kraats de taal van onderhandelen verstaan, weten hoe te geven en nemen, heerst aan tafel bij de hoofdonderhandelaars maandenlang een andere sfeer. Daar vallen termen als ‘moddergooien’ en ‘pure leugens’. 

FME-voorzitter Dezentjé Hamming wordt omschreven als iemand die de onderhandelingen frustreert, bijna-akkoorden niet door laat gaan, continu haar onderhandelaar Van der Touw ondermijnt. Ook iemand die zich persoonlijk aan een aantal agendapunten heeft gecommitteerd en het vertikt te veel weg te geven.

En dan de bonden. Niet altijd waren ze eerlijk over de omvang van stakingen of werkomstandigheden van actievoerders, wordt er gezegd. “Ik liep een keer naar buiten, stond er zestig man te staken. Lees ik op Twitter dat er 500 man voor de deur stond. Zo oneerlijk”, klinkt het.

Uiteindelijk komt er toch een cao. Met 3,26 procent loonsverhoging per jaar, ruim acht procent in 2,5 jaar. Drieduizend metaalwerkers met een flexibel contract komen in vaste dienst. En jaarlijks trekken werkgevers 12 miljoen euro uit om hun personeel fit te houden. Werkgevers zeggen opgelucht te zijn. “Eindelijk is het klaar”, klinkt het. Of: “We waren het nu wel echt zat.” Maar gerust zijn ze er niet op. 

Vooral grote bedrijven vrezen dat er over 2,5 jaar (bij de volgende onderhandelingen) weer stakers aan de poort staan. 

Topman Harry Wolters van Daf verwoordt die onrust in het Eindhovens Dagblad: ‘Waar ik zo bang voor ben is dat dit de norm wordt. Dat bij iedere cao die moet worden afgesloten mensen zeggen: we gaan eerst tien dagen staken en dan kijken of we kunnen praten.’ Vakbonden hopen vooral op het vertrek van Dezentjé Hamming. Dan valt pas echt te onderhandelen.

Dit artikel is tot stand gekomen na gesprekken met verschillende betrokkenen in en rondom de metaalsector. 

LEES OOK: Na veel gesteggel heeft de metaalsector eindelijk een cao

Vrijdag werd dan eindelijk de handtekening onder het akkoord geplaatst. Werknemers in de metalektro krijgen een loonsverhoging. Ouderen mogen minder werken zonder dat hun pensioen daaronder lijdt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden