Iedereen spekkoper bij grotere banken

Schaalvoordeel - Hoe groter de bank, des te lager de kosten per klant. Bedrijf en consument kunnen de overheid bedanken.

Het klinkt sympathiek om grote banken op te splitsen in kleinere banken. Het waren immers de financiële reuzen die de financiële crisis ontketenden. Toch is het opsplitsen in kleinere banken niet efficiënt. Groot is goed in de financiële wereld.


Al spreekt Mark Dijkstra, econoom aan de Universiteit van Amsterdam, liever niet over 'goed', maar over 'het meest kosteneffectief' voor banken. Morgen promoveert hij met een onderzoek naar schaalvoordelen voor banken. Daarvoor analyseerde hij gegevens van 2002 tot 2011, een periode waarin banken sterk groeiden. Tijdens de crisis kwam daar een einde aan, maar de laatste jaren gaan banken verder waar ze gebleven waren.


Dat is dus beter voor de bank én de klant. Want door een grotere omvang dalen de kosten en stijgen de opbrengsten. Maar er zit ook een luchtje aan de schaalvoordelen. Zij ontstaan namelijk door steun van de overheid. "Je kunt door blijven groeien totdat je niet failliet meer kunt gaan", zegt Dijkstra. "Banken zijn dan too big to fail. Dat zag je bij ING, ABN Amro en SNS."


Deze banken kregen hulp van de overheid toen zij in problemen kwamen en het complete financiële systeem gevaar liep. Dijkstra: "De steun veroorzaakte kostenvoordelen voor de banken. Geldverstrekkers zien de bank en denken: die kan niet failliet gaan, dus hoef ik geen enorme risicopremie te vragen."


De risicopremie is de rente die banken betalen als zij geld aantrekken op de kapitaalmarkt. Kleine banken die geen overheid achter zich hebben, betalen een hogere rente. Daardoor ontstaat het oneigenlijke kostenvoordeel, met dank aan de overheid. Ook klanten kiezen eerder een bank waarvoor de overheid garant staat.


Banken groeien niet om eventueel in crisistijd de hand op te kunnen houden bij de overheid. Bij een overname, fusie of groei op eigen kracht dalen de kosten. Als de kosten van een grote en een kleine bank worden vergeleken, blijkt dat grote banken per rekeninghouder minder kwijt zijn aan personeel, lagere administratiekosten hebben en minder uitgeven aan huisvesting. Dat moet je volgens Dijkstra in het achterhoofd houden als iemand pleit voor opsplitsen van banken. "Want dat leidt tot hogere kosten. Ook voor de klant. Dat kan je bijvoorbeeld terugzien in je hypotheek."


Dijkstra noemt nog een andere manier om de too-big-to-failgaranties te verminderen zonder banken te splitsen. "Verhoog de kapitaaleisen. Dan verleg je het risico van de overheid naar de aandeelhouders van de banken."


Politici en de bankwereld werken al aan de kapitaaleisen. De internationale regel is dat banken 3 procent van het geld op hun balans financieren met eigen vermogen. Nederland is met 4 procent iets strenger. "Verschillende wetenschappers pleiten voor 20 tot 30 procent eigen vermogen", zegt Dijkstra, die ook wel weet dat banken daar niet mee akkoord zullen gaan.


De verwachting is dat banken de komende jaren blijven groeien. Sinds de eeuwwisseling zijn de schaalvoordelen alleen maar toegenomen. Dat heeft te maken met automatisering, legt Dijkstra uit.


"Voor de eeuwwisseling lag de ideale omvang ergens rond de 100 tot 500 miljoen dollar op de balans. Dat is piepklein voor een bank. Daarna stijgen de kosten, bijvoorbeeld omdat het lastig wordt zo'n grote organisatie te managen. Bekijk je studies op basis van gegevens van na de eeuwwisseling, dan is er geen plafond meer aan de groei. Dat komt waarschijnlijk door ICT."


Bij de automatisering in de vorige eeuw moesten mensenhanden de machines bijstaan. In de bankensector bijvoorbeeld verschenen computers, maar het invoeren van de gegevens was mensenwerk. Tegenwoordig doen klanten dat zelf, en doen computers de rest van het werk. "Als je alles kunt automatiseren, kun je door blijven groeien zonder mensen aan te nemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden