Iedereen reageert alert maar rustig op terreurdreiging

De politie houdt een oogje in het zeil tijdens het concert van Guus Meeuwis in het PSV-stadion. De veiligheidsmaatregelen werden opgeschroefd naar aanleiding van een incident met een mogelijk geradicaliseerde man.Beeld ANP

Nederland werd dit weekend opgeschrikt door verschillende incidenten die deden denken aan terreur. Opvallend was de grote alertheid bij de hulpdiensten maar ook de kalme reactie van burgers. 

De politie zette vrijdagavond agenten in met bomvesten, een helikopter vloog over het PSV-stadion nadat een 29-jarige verdachte was aangehouden. De man had staan filmen bij de ingang, terwijl Guus Meeuwis binnen een concert gaf. Bij vervolgoptredens zaterdag en zondag was er meer politie op de been, tassen werden extra gecontroleerd, het publiek kwam gewoon opdagen.

Na de aanrijding bij het Amsterdamse Centraal Station, waar zeven voetgangers gewond raakten, waren zaterdagavond in no-time tien politie-auto’s ter plaatse. Het plein werd afgezet. Opvallend rustig lieten toeristen en reizigers zich omleiden, met allemaal waarschijnlijk maar een gedachte in het hoofd: was het werk van een terrorist?

Dezelfde avond werd in Den Haag de tuin rond paleis Noordeinde afgesloten omdat er een verdachte envelop was gevonden. De envelop bleek ongevaarlijk.

Geen terreur

In alle gevallen bleek er op het tweede gezicht toch geen sprake te zijn van terreur. Over de man die op toeristen inreed meldde de politie vrij snel dat de bestuurder vermoedelijk onwel was geworden door een te lage bloedsuikerspiegel en daardoor de macht over het stuur verloor. Vier van de aangereden voetgangers liggen nog in het ziekenhuis, twee zijn er ernstig aan toe, zij worden kunstmatig in slaap gehouden.

De verdachte in Eindhoven zit nog vast, die stond bij de politie bekend als ‘mogelijk geradicaliseerd’. De duizenden concertbezoekers voegden zich dit weekend in lange rijen om zich een voor een te laten fouilleren. Massa-psycholoog Jaap van Ginneken vermoedt dat Nederlanders een beetje beginnen te wennen aan terreurnieuws. “Bovendien is in Nederland nog geen sprake geweest van ernstige aanslagen, al moeten we dat afkloppen.”

Wellicht helpt het ook dat politie en justitie er zichtbaar bovenop zitten, denkt Van Ginneken. “Bij de verdachte in Eindhoven wisten ze heel snel zijn achtergrond te vermelden.”

Gebroederlijkheid 

Zoals Nederlanders verdeeld zijn over van alles en nog wat, zo reageren ze ook heel verschillend op angstige situaties, zegt psycholoog Hans van de Sande. Hij verwijst naar een recente enquête van NRC-Handelsblad. Bijna 20 procent van de duizend ondervraagden zegt alert te zijn en risicolocaties te mijden. Maar de meeste mensen leven ondanks het internationale terrorisme gewoon door. Volgens Van der Sande zijn mensen na een incident meer op hun hoede, maar zit het toch in de menselijke aard om zich over angst heen te zetten, op dingen af te gaan.

En de gebroederlijkheid van Guus Meeuwis helpt volgens Van Ginniken ook. “Die Brabantse tongval neutraliseert een heleboel.”

Hij suggereert overigens niet dat Nederlanders - of Brabanders - nuchterder zijn dan anderen. Van Ginneken: “Van Britten wordt na een aanslag meteen gezegd dat ze zo flegmatisch reageren, maar ik geloof niet dat Fransen of Italianen hysterischer zijn. Juventus-fans reageerden hetzelfde op een onverwacht geluid in Turijn als destijds de bezoekers van de dodenherdenking, toen er geschreeuwd werd op de Dam.”

Wat Van Ginneken fascineert is de ‘scheve risicoperceptie’. “Er komen veel meer mensen om in het verkeer, maar daar doet iedereen veel minder opgewonden over.” Een mogelijke verklaring is dat het menselijk oerbrein überhaupt niet te maken had met verkeer, wel met vijandige aanvallen die lijken op de huidige terreurdaden.

Van Ginneken sluit ook niet uit dat de media een rol spelen. “Te veel aandacht voor terreur kan het angsteffect versterken. Ook omdat incidenten door iedereen met een telefoon worden opgepikt en verspreid.”

Volgens Van de Sande zijn de media altijd op zoek naar emotioneel nieuws. “Redelijk kleine dingen worden opgeblazen. Dat maakt de beleving ook groter. Ik heb zelf in Groningen in de zon gelopen, als de incidenten niet zo uitgebreid waren gebracht op het nieuws, had ik er misschien niet eens van gehoord.”

Voorzorgslanding

De drie verdachten die zaterdag op het vliegveld van Keulen werden gearresteerd als mogelijke terroristen komen vrij. De politie gaat, na hen te hebben verhoord, ervan uit dat er geen reëel gevaar is geweest. Het drietal praatte aan boord van een vliegtuig van EasyJet, van Ljubljana naar Londen, over terroristische thema's. Toen de piloot daarvan op de hoogte werd gesteld, besloot hij uit voorzorg een ongeplande tussenlanding te maken in Duitsland.

 Eenmaal aan de grond verlieten de passagiers de Airbus via de glijbanen. De aanstichters, Britten van 31, 38 en 48 jaar oud, werden aangehouden. De politie kamde het toestel uit, bracht een verdachte rugzak gecontroleerd tot ontploffing maar vond geen spoor van springstof. Ook de ondervraging van de drie mannen leverde geen aanknopingspunten op om hen langer vast te houden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden