Iedereen prikt door Rutte's zeepbel heen

Slim prikte de tv door premier Rutte's 'primeur' van de participatiemaatschappij heen. "Balkenende had het er al over op de Bilderbergconferentie van 2005", memoreerde Paul Witteman. Henk Krol wist zelfs dat Elco Brinkman de term in 1984 al gebruikte, gevolgd door Wim Kok in 1991. "Bovendien, de hele Bijbel staat er vol van", sprak de parlementariër van 50Plus. Maar dat zei de Troonrede-vorser natuurlijk omdat hij te gast was bij EO's 'De vijfde dag'.

Weinig nieuws dus in de Ridderzaal, laat staan vreugdevol nieuws. Veruit het feestelijkst was het baardje van minister Plasterk, dat rechtstreeks afkomstig leek uit de carnavalsshop. Niettemin stapte Rutte monter binnen bij 'P&W', waar hij nog even volhield dat hij de participatiemaatschappij toch echt zelf had bedacht. Het werd een ouderwets potje Vara-tegen-de-VVD. Pauw: "We doen het slechter dan andere landen en dat komt door u." En: "Zelfs uw eigen achterban vindt u de slechtste chauffeur van Nederland." Rutte bleef vriendelijk glimlachen: "Late night talkshows zijn de grootste bedreiging van de volksgezondheid." De zweetplek op zijn voorhoofd werd wel steeds groter.

Zelf doen wat je zelf kúnt doen, zo vatte de premier 'zijn' alternatief voor de verzorgingsstaat samen. Maar volgens Krol doet iedereen dat al. "Mantelzorg is wijdverbreid." De EO interviewde een gepensioneerd echtpaar, waarvan de vrouw drie keer per week haar zieke moeder verzorgt. Leven doen deze Joop en Ria van de AOW en een aanvullend pensioen. Na aftrek van vaste lasten blijft 308 euro per maand over. "Binnenkort moeten we in de auto slapen", vreesde oud-havenarbeider Joop.

'De vijfde dag' rekende voor wat de Troonrede voor hen betekent. Dat werd dramatisch in beeld gebracht: een Prinsjesdagkoffer met een bedrag. "924 euro", telde het paar. "Dat gaat u er komend jaar op achteruit", sprak de EO-verslaggeefster. Het stel was van z'n stuk. Joop: "Je moeder zal sterven, Ria, het geld gaat naar de overheid. Hebben we daar ons hele leven voor gewerkt? Het zijn slachters, dit is verschrikkelijk." In de studio leefde Krol met het echtpaar mee. "Ik word intens droevig van dit soort verhalen. Participatie werkt alleen als het goed gaat met een land. Naar wat voor samenleving gaan we?" Onbedoeld gaf 'Durf te denken' (Human) misschien antwoord op die vraag. Dit keer was de Amerikaanse filosofe Ayn Rand voorwerp van studie. Rand, in 1925 gevlucht uit de Sovjet-Unie, heeft een grote afkeer van de verzorgingsstaat. Iedereen moet leven als doel in zichzelf, en wanneer elk mens, als redelijk wezen, nu maar verantwoordelijkheid neemt voor z'n eigen leven, komt het met de maatschappij als geheel vanzelf ook wel goed.

Zo bezien lijkt Rands objectivisme een beetje op het kabinetsbeleid. Met één groot verschil. Den Haag wil dat mensen meer gaan omzien naar elkaar, terwijl Rand ('egoïsme is een morele deugd') altruïsme juist verafschuwt. Met dat afgrijzen lijkt het in Nederland wel mee te vallen. Alleen, hoe lang kunnen Joop en Ria nog naastenhulp geven, als straks de middelen ontbreken? Krijgen we in plaats van een participatiemaatschappij niet veeleer een samenleving opgedrongen geheel naar het model van Rand, vroeg ik me 's avonds laat af?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden