Iedereen moet wennen aan de nieuwe transvrouw

Carolien van de Lagemaat: "Ik heb een jaar uitgetrokken voor gesprekken op mijn werk".

Stel je voor, zegt Carolien van de Lagemaat (54). Morgen verschijnt een mannelijke collega van jou ineens in een jurk op kantoor. Panty aan, leuk hakje, oorbellen en make-up. "Wat gebeurt er dan, denk je?"

Het voorspelbare antwoordt luidt: iedereen voelt zich opgelaten. Gegiechel, afkeurende blikken en impertinente vragen moet de nieuwe vrouw verduren. En dat is, zegt Van de Lagemaat, niet zo vreemd: de omgeving van een transgender moet óók een verandering doormaken. Wennen aan een transvrouw of transman kost tijd.

Van de Lagemaat is voorzitter van hetTransgender Netwerk Nederland. Ze werd geboren als jongen, worstelde lang met haar genderidentiteit en onderging in 2007 een geslachtsveranderende operatie. Anders dan de denkbeeldige collega, die zijn nieuwe 'ik' met een Big Bang presenteerde, bereidde Van de Lagemaat haar definitieve metamorfose zorgvuldig voor.

Zo sprak ze op haar mbo-school - Van de Lagemaat is lerares informatica - met alle collega's, één op één. "Daar had ik een jaar voor uitgetrokken. Een aantal collega's werd mijn ambassadeur."

Dat scheelde toen zij na dat jaar voor het eerst als vrouw voor de klas ging staan. "Kinderen praatten over mij in de lessen van mijn collega's. Die konden dat begeleiden. Zo werd het een succesverhaal." Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat veel transgenders psychische klachten hebben en zich eenzaam voelen. Dat komt niet per se door het transgender zijn, zegt Van de Lagemaat. "Het probleem zit in de reacties van de buitenwereld. Als iedereen zegt: 'Je mag niet zijn wie je bent', dan word je op jezelf teruggeworpen. Sluit iemand op in een isoleercel, en hij wordt vanzelf gek."

Vooral tijdens de transitie, zoals de weg van hij naar zij (of omgekeerd) wordt genoemd, kan het schuren tussen de transgender en zijn omgeving. Een nieuwe naam en 'zij' moeten inslijten, onbegrip en angst liefst wegsmelten. Dat lukt bij sommigen nooit, en bij de bereidwilligen zeker niet in één dag.

Van de Lagemaats zoon en dochter - inmiddels 22 en achttien jaar - hebben de transformatie van hun vader snel en soepel geaccepteerd. "Maar ik moest ze wel leren om in de Albert Heijn niet te roepen: 'Pap, pak jij de melk even?' Want dan voel je je ongemakkelijk in je jurk."

Tijdens de transitie gedragen transgenders zich vaak afwijkend, wat acceptatie door anderen bemoeilijkt. "Ze vertonen genderoverschrijdend gedrag," aldus Van de Lagemaat. Bij het pakketje 'vrouw' of 'man' horen nieuwe, ongeschreven regels, die een transgender zich nog helemaal eigen moet maken. "Ik moest bijvoorbeeld leren dat vrouwen géén moppen tappen, zoals mannen dat wel doen aan de bar, in een pissing contest. Als vrouw lách je om een mop, je bent verder bedeesd."

Ook 'lopen' moest zij, als Carolien, opnieuw leren. Mannen gaan volgens haar recht op hun doel af: "Alleen voor grotere alfa-apen doen ze een stap opzij." In het begin botste Van de Lagemaat, die 1,87 meter is, tegen veel kerels op. "Omdat ik dacht: die gaan wel opzij."

Kennis over transgenders en hun moeizame, voor iedereen verwarrende overgang van de ene naar de andere sekse, zou begrip en tolerantie bevorderen, zegt Van de Lagemaat. Het helpt misschien als transgenders hun nieuwe identiteit niet met een overrompelende 'revolutie' openbaren. "Je moet het je omgeving gunnen om aan jou te wennen."

Al heeft Van de Lagemaat voor de plotselinge haast van sommige transgenders ook veel begrip. Zij leefden in het verkeerde lichaam, leidden al jaren een innerlijk dubbelleven. Komen ze eindelijk uit de kast, dan laten ze, 'door onrust gedreven' hun leven knallen. "Dat gaat vaak mis."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden