Iedereen meent, gelooft en bezweert

Japanse inwoners in Mito, vlakbij de plek waar donderdag een nucleair ongeluk plaatsvond, staan in de rij voor medische controle. FOTO EPA

,,Denk je echt dat ik de was beter niet buiten kan hangen?" vraagt de buurvrouw in Tokio verbaasd, maar zonder een spoor van ongerustheid. ,,Is het zo erg? Ja, de wind waait precies over de fabriek in onze richting. Dat weet ik. Maar iedereen zegt dat het meevalt. Of zou er toch een radioactieve wolk zijn?''

De buurvrouw is niet de enige die lauw en afwachtend reageert. De doorgaans bejaarde en bloedeloze overheidsdienaren die officiële mededelingen doen over het kernongeluk preken kalmte. In de media roept een hoogleraar in de kernfysica de Japanse bevolking op zich te vermannen.

Ook hij gaat er vanuit dat het allemaal beheersbaar is. Hij veronderstelt. Iedereen meent en gelooft. Niemand heeft of geeft zekerheid. De gelovigen treden op de voorgrond. Ze geloven in kernenergie, in de veiligheid ervan, zoals een kerkvorst gelooft in de onbevlekte ontvangenis.

De Japanse kernfysici geloven in de beteugeling van het rondwarende radioactieve spook. Uiteraard: er kunnen fouten worden gemaakt, menselijke fouten, maar aan de kernenergie ligt het in elk geval niet. Zo staat het in hun geloofsbelijdenis. Als na anderhalve dag de 310 000 mensen onder nucleair huisarrest weer naar buiten mogen, blijkt er een ijzige en haast onwerkelijke rust in de Japanners te zijn gevaren. ,,Wellicht was er fall-out'', zegt een vriend in Tokio, in een tekenende reactie, ,,maar dan toch vooral in de naaste omgeving van de fabriek''. Dat er een half miljoen mensen wonen onder de rook van de rampfabriek doet er minder toe. De stedenkluwen Chiba-Tokio-Kawasaki-Yokohama, met zijn krap dertig miljoen inwoners op ruim honderd kilometer van Tokaimura gelegen, lijkt de dans ontsprongen.

Iedereen gelooft dat het voorbij is, dat het leed is geleden. Maar niemand weet het helemaal zeker. Waar de onzichtbare vijand zich bevindt weet ook niemand. En telkens op het nieuws de eeuwige en woordelijke herhaling van de feiten en bezweringsformules. De stralingsziekte, de slachtoffers, het stilgezette verkeer, de bezwering dat de zaak goed in de gaten wordt gehouden, dan het Sein Veilig.

Het is de liturgie van de ramp, de beurtzang van de nieuwslezers en nieuwslezeressen. In Tokaimura zelf is de reikwijdte van het ongeluk aanvankelijk niet goed doorgedrongen tot de dorpelingen. Lachend werden 150 omwonenden afgevoerd naar het dorpshonk, op geen kilometer van de onheilsfabriek. Giechelend luisterden ze naar experts die ook niet bijster veel wisten. Toen de president van de opwerkingsfabriek naar het dorpshonk kwam om nederig zijn excuses aan te bieden, grinnikten enkele evacués nog schaapachtig in de camera's. Nu ze weten dat hun groente, grondwater en vis besmet zijn verklaard, besterft de lach op hun gelaat.

Een kennis in Tokio schaart zich bij de weinigen die niet verlamd willen afwachten. Ze overweegt haar land te verlaten en pas terug te keren als er echt geen gevaar meer loert. Wat haar tegenhoudt, is de ligging van het vliegveld van Tokio, circa zestig kilometer van de uraniumfabriek. ,,Ik blijf dus maar thuis, met de ramen stijf dicht. Mij zien ze voorlopig niet op straat.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden