Opinie

Iedereen kent zijn naam en weet dat Willem Barentsz ooit op Nova Zembla overwinterde. Maar wat gebeurde er echt in de winter van 1596?

Er klinkt heroïsche muziek. Vijf mannen kijken onverschrokken de zaal in: de kin omhoog, de blik op oneindig. Hier staan vijf dappere zeehelden, die een groots avontuur gaan beleven.

En zo is het. Want John Buijsman, Flip Filz, Remco Melles, Anne Martien Lousberg en Folmer Overdiep van toneelgroep Oostpool spelen vijf van de mannen die in de winter van 1596 en 1597 op Nova Zembla verbleven.

Toen hun schip door ijs werd omgeven en ze niet verder konden varen, bouwden ze op Nova Zembla Het Behouden Huys en wachtten daar meer dan een halfjaar tot ze het met twee kleine bootjes konden ontvluchten. Gekleed in bontmutsen, gebreide vesten en beenwarmers houden ze zich in het houten decor onledig met kleren verstellen, touwen controleren, gereedschap vijlen en elkaar om de beurt de kou insturen om te zien of de zon al terugkomt om een einde te maken aan de lange poolnacht.

Het oud-Hollandse avontuur sprak schrijver Peer Wittenbols en regisseur Ted Keijser aan en werd de basis voor de familievoorstelling die donderdag in première gaat. Het is een prachtig uitgangspunt voor een voorstelling, legt Wittenbols uit. ,,Het verhaal heeft alle klassieke theatrale ingrediënten in zich. Het speelt zich af in een afgesloten ruimte, mensen zijn veroordeeld tot elkaar en er ontstaat een hiërarchie in de groep. Er zijn allerlei gevaren, zoals ijsberen, de kou, de honger en, niet te vergeten, de ander.''

Al is het verhaal zoals we dat kennen uit het dagboek van één van de overlevenden, Gerrit de Veer, van zichzelf al spannend en sensationeel, het was nog niet genoeg. Wittenbols zette de geschiedenis naar zijn hand en gaf er een volstrekt onverantwoorde interpretatie van, zoals hij het zelf noemt. De kou, de ijsberen, de sneeuwstormen, de gebraden poolvosjes, de namen van de mannen nam hij over uit het dagboek. Hij voegde er vier ongelukken en een vrouw aan toe. De stoere schipper Barentsz verliest zijn been, de angsthaas Gerritz Pomp zijn oren, de geniepige Van Heemskerck zijn ogen, de zeurende Hasselaer zijn tong. Hoe dit alles in zijn werk ging, is de rode draad van de voorstelling geworden. Maar een klassiek avonturenverhaal is volgens Wittenbols pas compleet met een romance. Vandaar dat een als man vermomde vrouw haar intrede doet in Het Behouden Huys.

Hoe gaat het eraan toe als vijf mensen een halfjaar opgesloten zitten? Wittenbols heeft zich uitgeleefd in hilarische gesprekken en gebeurtenissen: het gebrek aan goede grappen, de stank, de angst voor de ijsberen, misverstanden, ongelukken en dromen van 'een nummertje 37 met extra nasi'. Want ze waren tenslotte op weg naar de Oriënt. Erg dapper blijken ze trouwens niet te zijn.

De Oudhollandse taal werd vet aangezet, bijvoorbeeld met een overbodige ch achter het woord huys in de titel. Wittenbols: ,,De taal is een mengeling van Oudhollands en zelfbedachte woorden. Ik begin het stuk ook heel klassiek met een voorstelling van alle personages en hun handicap. Dat leek me mooi bij dit oude verhaal.''

Den Kreupelen Barentsz

Welaen, compaenen hier te gaer

Wil mijn verhael nu hooren

Fraaie historie end' al waer

Hoe'ck ben mijn poot verlooren.

Wittenbols: ,,Het leukste stukje vind ik het moment dat Barentsz zijn been verliest. Hij heeft dat zelf niet in de gaten en verliest zich in een lange, onzinnige monoloog over een tante en een oom. Ik schreef het stuk in dezelfde tijd als 'Zullen we het liefde noemen'. Het ene is zware veertigersproblematiek, het andere een familievoorstelling. Het was erg prettig om af en toe van onderwerp te switchen en me na de snelkookpan van emoties in 'Zullen we het.. ' met iets luchtigs bezig te houden.''

Wittenbols hoopt op verschillende lachen en verschillende huivers in de zaal. ,,Bij een familievoorstelling heb je grappen voor de ouders en grappen voor de kinderen. Sommige dingen begrijpen de kinderen nog niet en van andere dingen kunnen de ouders de lol niet inzien.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden