'Iedereen kan zijn eigen leven vormgeven, is medeschepper van het universum'

Vloeken, tieren, schelden en brullen. Jawel, krenken moet. In het maandblad van vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte is Theodor Holman aan het woord. Een forse scheldpartij hoort thuis in een gezonde democratie, vindt hij. Zoals bekend heeft de opiniemaker uit Amsterdam een vurige hekel aan zo'n beetje alles wat in zijn ogen te maken heeft met censuur. Krenken is goed, betoogt Holman, juist om mensen die niet zo goed uit hun woorden kunnen komen een kansje te gunnen in het debat. Zijn onderbouwing: "Niet iedereen is in staat een onderscheid te maken tussen werkelijkheid en wat werkelijkheid niet is. Niet iedereen is in staat logisch te redeneren."

Volgens Holman wordt het publieke debat in Nederland gesmoord door een verstikkende politieke correctheid. "We hebben een soort ethische reflex om van alles een ethisch probleem te maken. Op het moment dat er iets gezegd wordt over Joden, dan maken we daar een ethisch probleem van." Wat hij precies bedoelt, blijft wat vaag. We moeten van dat 'ethische denken' in elk geval op de een of andere manier af, stelt hij. "Als alles wordt teruggebracht tot een ethisch probleem, ontneemt dat je zicht op de werkelijkheid. Welke werkelijkheid dat is weet ik niet, maar daar kom je pas achter als je gaat vragen naar het diepere motief."

Holman heeft zelf ook een paar keer meegemaakt dat hij zich bij de rechter moest melden. Hij had gezegd dat 'elke christenhond een misdadiger is'. Vervelend, vertelt hij, maar ook fijn. "Omdat dat gescheld door de rechter volkomen werd uitgebeend. Wat bedoelde ik daar nou precies mee? Wanneer gebruik je het woord christenhond? Hoe zat dat precies in mekaar?" Eindelijk kon Holman verklaren waarom hij zo tekeerging. "Dat was het fijne, dat ik precies kon uitleggen wat ik daarmee bedoelde. En die uitleg is voor een gezonde democratie zo uitermate belangrijk."

Over taal en radicalisme gaat het ook in Streven, het Vlaamse cultureel-maatschappelijke maandblad met filosofische essays. In een interessante bijdrage stipt filosoof Herbert De Vriese aan hoe taal een filter is waarmee we de wereld bekijken. Het kleine stukje, twee pagina's, is de moeite waard. Er schuilt gevaar om veelvuldig de term 'radicalisering' te gebruiken als het over de psychologische en sociale processen gaat die moslimjongeren doet verharden, betoogt hij.

Volgens hem veronderstelt het werkwoord radicaliseren een natuurlijk en wetmatig proces. "Even noodzakelijk als voeding die onder bepaalde condities fermenteert of als beton die uithardt." De Vriese geeft een voorbeeld: "Het moslimmeisje dat radicaliseert, zal eerst een modieuze hidjab en vervolgens een traditionele khimar en chador gaan dragen. Bij een moslimjongen die radicaliseert, worden zijn opvattingen extremer naarmate zijn baard langer wordt." Het lijkt helderheid te verschaffen, is zijn centrale stelling, maar in werkelijkheid gaat deze manier van kijken voorbij aan de complexiteit rondom identiteit, geloof en zingeving.

Wie complexiteit wil ontvluchten, kan zich altijd laven aan het spirituele escapisme van Happinez. Hoe taal de wereld kneedt, komt ook hier een beetje aan de orde. Wel positief, zoals het betaamt in dit magazine. Het blad interviewt Elizabeth Gilbert, auteur van de megaseller 'Eten, bidden, beminnen'. Een boek over een westerse vrouw die in het Oosten spirituele harmonie vindt. Volgens Gilbert is iedereen is in staat om zijn leven vorm te geven. Je bent 'medeschepper van het universum', heet het. Zolang je dus maar de juiste woorden uitspreekt tegen jezelf. "Het is de ultieme uitoefening van vrije wil. Je zegt: ik ben geen marionet, maar ik heb het vermogen van vrije wil, de kracht om te creëren en keuzes te maken en zo mijn leven te vormen."

De onderbouwing is wat wankel, erkent ze. Ze 'voelt' gewoon dat het waar is. Daarmee verwoordt ze letterlijk het levensgevoel dat zo bij de postmoderne spiritualiteit hoort: als het goed voelt, dan pas is het waar. Gilbert: "Luister, ik weet dat mijn overtuiging geen enkel rationeel bestaansrecht heeft, maar ik voel gewoon altijd dat het idee zelf even graag uitgewerkt wil worden als dat ik het wil uitwerken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden