Weblog

Iedereen houdt van Ferdowsi

Het langste gedicht ter wereld dat ooit geschreven werd door één persoon is van Perzische makelij. De Shahnameh heet het, het Boek der Koningen. Dit nationale epos, een schepping van de dichter en historicus Ferdowsi (935-1020), staat deze dagen in Iran nog meer in de belangstelling dan normaal al het geval is. Vrijdag 15 mei was de jaarlijkse Ferdowsi-herdenkingsdag. Tel erbij op dat de Shahnameh dit jaar zijn duizendste verjaardag viert en je begrijpt dat de lezingen en seminars rond Ferdowsi alom vertegenwoordigd zijn.

Het leven van Ferdowsi , zoon van een rijke landeigenaar, leest als een even romantisch als grimmig sprookje. Toen hij midden twintig was, ontdekte hij een ‘Boek der Koningen’ in proza. Hij gebruikte dit als uitgangspunt om de volgende dertig jaar van zijn leven - zonder verdere bron van inkomsten - te wijden aan de compositie van een epos dat zo’n 50.000 versregels zou gaan tellen.

Nu dacht Ferdowsi’s patroon Shah Mahmood dat het gigantische gedicht ter zijner glorie zou zijn. Niets bleek minder waar. Ferdowsi had een verhaal geschreven over de op- en ondergang van Perzische dynastieën ,een periode van 3600 jaar beslaand, waarin geschiedenis, mythe en legende moeiteloos samenvloeiden.

Hij gaf de Perzen hiermee niet alleen een stuk nationale identiteit terug maar het werk fungeerde tevens als bewaarder en verspreider van het Perzisch in een tijd waarin het Arabisch de wetenschappelijke en literaire voertaal was. Daarnaast werden de Sjahnameh-manuscripten voertuig voor de Perzische miniatuurkunst en hadden ze een grote invloed op de latere literatuur.

De middeleeuwse historische teksten verschillen nogal als het gaat om de voorgestelde beloning voor de Shahnameh en de reactie van Shah Mahmood toen deze erachter kwam dat de bejubeling van zijn persoon geen rol speelde in Ferdowsi's creatie. Misschien is de volgende versie wel het mooist:

Sjah Mahmood had Ferdowsi beloofd na de voltooiing van diens werk hem een olifantenvracht goud te schenken. De ‘oosterse Homerus’ zat juist in het badhuis toen hij eindelijk de vrucht van ruim dertig jaar arbeid in ontvangst mocht nemen. Toen bleek dat de olifant hem geen lading goud had gebracht, maar 60.000 zilveren munten was Ferdowsi zo beledigd dat hij de eigenaar van het badhuis 20.000 munten gaf, de ook daar aanwezige koopman van lekkernijen de volgende 20.000 en de slaaf die de lekkernijen naar Ferdowsi bracht de overgebleven 20.000.

Shah Mahmood was zo ontstemd over dit ‘ondankbare gedrag’ dat hij bevel gaf dat de dichter de volgende dag vertrapt moest worden door een olifant. Een smeekbede en een vlijerig gedicht van Ferdowsi’s kant verhinderden dit echter.

Vooral door deze gebeurtenis stierf Ferdowsi als een verbitterd man. Toch wist hij het niet te overschatten belang van zijn werk goed te verwoorden in de volgende Shahnameh-verzen:

Ik heb geleden in deze dertig jaren maar ik heb het Iraanse volk opnieuw tot leven gebracht door middel van de Perzische taal. Ik zal niet sterven omdat ik altijd weer leef. Ik heb immers de zaden van deze taal verspreid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden