'Iedereen heeft recht op blijheid; ook Koerden willen zingen en dansen'

Morgen staat ze in Keulen voor een publiek van 150.000 Koerden uit heel Europa. De Nederlands-Koerdische Chopy Fatah is een van de publiekstrekkers van het grootste Koerdische festival van Europa. Fatah, vooral beroemd onder Koerden, wil ook anderen bereiken.

"De dood van Whitney Houston had een grote impact op mij", vertelt de 29-jarige Koerdische zangeres die is opgegroeid in Nederland. Houston was haar grote voorbeeld. "Met haar ben ik groot geworden. Haar songs zong ik op feestjes en optredens op de middelbare school."

Chopy Fatah noemt zichzelf een 'nuchtere Hollandse', wat niet de eerste indruk is als je haar in haar Koerdische kledij ziet optreden. In haar regio van oorsprong, Iraaks Koerdistan, behoort ze al tot de groten. Koerdische radiozenders zenden haar nummers graag uit - zonder dat het haar iets oplevert, want een auteursrechtenorganisatie voor muzikanten als BumaStemra bestaat niet in Irak. Ze wordt uitgenodigd voor concerten die Koerdische tv-zenders organiseren, voor benefietconcerten zoals dat voor de slachtoffers van de aardbeving in het Turks-Koerdische Van. De Koerdische en de Iraakse president woonden haar concerten bij.

En haar bekendheid beperkt zich niet tot Iraaks Koerdistan; ook de Koerden in Turkije, Syrië en Iran kennen de Nederlandse Chopy, die zingt in de twee grote Koerdische dialecten en zich openlijk uitspreekt voor rechten van Koerden in Turkije.

Haar naam betekent 'dans' in het Arabisch, en 'serchopy' is degene die de Koerdische reidans leidt, wapperend met een zakdoekje. Haar ouders hadden dat niet beter kunnen kiezen, geeft ze lachend toe, ze zingt al sinds ze heel klein is, en haar eerste cd verscheen al bijna tien jaar geleden. In Nederland, waar haar ouders naartoe vluchtten toen ze vijf was.

Ze ontvluchtten de oliestad Kirkoek, waar Saddam Hoessein toen een Arabiseringsbeleid uitvoerde. "Mijn vader was politiek actief en kreeg de opdracht voor Saddam te werken." Ook de dochter steekt haar politieke ideeën niet onder stoelen en banken. Voor haar hoort Kirkoek bij de Koerdische regio. Er moet een referendum komen om dat definitief te regelen, zegt ze. "Ik ben niet nationalistisch, maar mijn wortels liggen daar."

De gemengde stad met Koerden, Arabieren, Turkmenen en christenen is onderwerp van conflict tussen de Koerden en de rest van Irak, wat zich uit in explosies en ontvoeringen. Ondanks de slechte veiligheidssituatie heeft Chopy er een paar jaar geleden opgetreden. "Dat vind ik belangrijk. Iedereen heeft recht op blijheid. Koerden willen feesten en dansen."

Dat concert was omgeven door strenge veiligheidsmaatregelen. Dat geldt in mindere mate ook voor haar optredens in de veilige Koerdische steden als Erbil en Sulaymaniya, waar ze problemen heeft met opdringerige fans. Beveiligers moeten haar daar beschermen tegen mensen die haar willen aanraken, "of knijpen, ik ben een keer heel hard in mijn arm geknepen". Die fan was overweldigd door het feit dat ze aan te raken was, zegt ze vergoelijkend. "Dat is de liefde van mijn fans."

Bekend zijn in Iraaks Koerdistan betekent dat er verhalen over je de ronde doen. Chopy maakt een grimas. "Ik ben vier keer getrouwd en heb zeven kinderen." Als je bekend bent ga je al gauw over de tong, en helemaal in Koerdistan waar mensen graag over elkaar praten. Ze kent de verhalen over haar vermeende rijkdom; ze zou huizen en grond bezitten. De werkelijkheid is een heel andere. Haar cd's betaalde ze zelf met baantjes in Nederland.

In Iraaks Koerdistan geldt geen copyright, met als gevolg dat haar vijf cd's vooral als kopieën voor slechts een dollar over de toonbank gaan en ze daar geen cent van terugziet. "Toen mijn laatste cd nog in Koerdistan moest uitkomen, gingen er al twee vrachtwagens met illegale kopieën vanuit Syrië de grens over", vertelt ze. Probleem is dat er in Koerdistan meer illegale dan legale kopieën te koop zijn. Zelfs wie 'echt' wil kopen, weet dat niet altijd zeker. "Ze weten het inmiddels feilloos na te maken, tot en met het doosje."

Ze is blij met een initiatief in het Koerdische parlement voor een wet op auteursrecht, maar voorziet dat het resultaat ervan nog wel even op zich zal laten wachten. De wet alleen helpt niet. "Mensen moeten voorgelicht worden, ze moeten weten dat zo'n illegale kopie niet goed is voor de artiest, en nog van slechte kwaliteit is ook."

Daardoor heeft ze het gevoel dat ze niet terugkrijgt wat ze erin stopt. "Ik wil ervan kunnen leven, muzikaal erkend worden." Daarom wil ze zich meer op Nederland richten en hier doorbreken, in haar tweede vaderland waarvan ze de taal accentloos spreekt. "Ze kennen me al, de Koerden hier en de heerlijke mensen die van wereldmuziek houden." Ze zou meer op festivals willen optreden, maar realiseert zich dat dit de omgekeerde wereld is: eerst bekendheid, dan de festivals.

Toch lijkt internationale roem om de hoek. Een deel van haar muziek is een fusion van Arabisch, Koerdisch en andere invloeden. Met een rock-cd probeerde ze Koerdische en westerse invloeden te combineren, om rockmuziek te introduceren in Iraaks Koerdistan. Ze is bezig met een cd in het Engels, waarvan al enkele nummers in Libanon zijn gepromoot. Die doen het daar goed en worden op tv uitgezonden. Het Iraakse telefoonbedrijf Asiacell gebruikt haar als de trekker in reclameboodschappen in de Arabische wereld, wat haar bekendheid daar vergroot. En haar concerten in Europa zijn steeds goed bezocht.

Nu zoekt ze ook in Nederland een platenmaatschappij. Daarvoor probeert ze meer nadruk te leggen op haar Nederlandse kant. Terwijl ze voor haar Koerdische publiek vanwege de conservatieve instelling van veel Koerden vooral in bedekkende en traditionele kleding optreedt, is ze in een enkele clip te zien in skinny jeans met topje. "Ik krijg dan wel kritiek. 'Chopy, dit is niet de kleding waarin we je kennen', krijg ik te horen", lacht ze. "Dan denk ik stiekem: Misschien kennen ze me dan toch niet zo goed..."

In roem alleen kan je niet wonen, weet Fatah. Lukt de doorbraak niet, dan overweegt ze een master pedagogiek te volgen - de bachelor behaalde ze al - iets wat weinigen van haar fans weten. Maar ze laat er geen twijfel over bestaan: pedagogiek is slechts een vak. Muziek is haar leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden