Iedereen hangt aan zijn roerloze lippen

Stephen Hawking, superster in de kosmologie, inspireert Utrechtse studenten

UTRECHT - "Kunnen jullie me horen?"

Een lezing van de beroemde natuurkundige Stephen Hawking begint met een geluidscontrole. Want hij praat nu eenmaal door met zijn wang opdrachten te geven aan een computer. Maar de vraag heeft ook nog een andere functie. Want als de zaal van het Beatrixtheater in Utrecht antwoord heeft gegeven met een bijna gezucht "Yes!" is meteen een bijzondere band gesmeed tussen al die mensen en de bewegingloze gestalte in de rolstoel.

Die band is nodig, want luisteren naar de door de ziekte ALS bijna totaal verlamde Hawking vergt veel inspanning. De stem is duidelijk, maar monotoon. Soms hapert hij - of Hawking zelf, dat is niet altijd duidelijk. En dan is er het onderwerp nog: is het universum dat we zien een hologram? Om die gedachtengang te volgen, moet je je pijlsnel enige gedachten eigen maken over een heelal in meer dimensies, waaronder een 'imaginaire tijd'.

Dat ze misschien niet alles zouden snappen, weten de bezoekers van tevoren. Het geldt zelfs voor het hoofd onderwijs natuurkunde aan de Universiteit Utrecht, prof. dr. H.E. de Swart (52). "Ik heb wel theoretisch-fysische vakken gehad, maar mijn eigen onderzoek ligt op een heel ander terrein." De Swart is benieuwd naar wat Hawking gaat vertellen, maar geeft eerlijk toe dat hij voor de helft komt om Hawking gewoon eens een keer te zien.

Samen met hoogleraar Gerard 't Hooft en de Duitse fysicus Immanuel Bloch, gaf Hawking gisteren extra glans aan een wedstrijd voor fysica-studenten die vandaag in Utrecht voor het eerst wordt gehouden. Het grootste deel van de bezoekers kreeg als Utrechtse student gratis toegang, vijfhonderd kochten een kaartje. Marcel van Dinteren (53) was toen hij het zijne online te pakken had "door het dolle heen. Ik heb heel veel gelezen over kosmologie, en elementaire deeltjesfysica. Stephen Hawking is dé wetenschapper op aarde nu."

Maar eerst deden 't Hooft en Bloch hun best om twee tegenovergestelde aspecten van het fundamentele onderzoek in de natuurkunde uit te leggen. 't Hooft is theoreticus en werkt aan 'het standaardmodel' van krachten en deeltjes waarmee de natuurkunde de structuur van de wereld op kleine schaal begrijpt. Dat model kreeg zijn voorlopige sluitstuk met de ontdekking in 2012 van het Higgs-deeltje, in de reusachtige deeltjesversneller Cern in Genève.

Bloch is experimenteel fysicus, en werkt juist op heel kleine schaal, met wolkjes atomen die hij met laserstralen afremt en dus afkoelt tot vlakbij het absolute nulpunt of - het lijkt een tegenspraak, maar het kan - ver daaronder.

Aan Hawking lieten die beiden het over om de wereld in het groot te beschrijven. Hij was degene die uit de zwaartekracht-theorie van Einstein concludeerde dat het heelal moest zijn begonnen met een oerknal. Van de wereld van na dat moment kennen we de natuurwetten, maar die zijn niet bij machte het moment van die knal zelf te beschrijven. Dat zint Hawking niet, en hij werkt aan een beeld van het heelal waarin dat begintijdstip eigenlijk niet zo heel bijzonder is, en je ook nooit hoeft te vragen wat daarvoor gebeurde - net zo goed als niemand vraagt wat er ten zuiden van de zuidpool ligt.

Drie vragen wilde Hawking wel beantwoorden, en de eerste die hij kreeg mepte hij krachtig weer de zaal in. Is het de plicht van wetenschappers om hun resultaten met het lekenpubliek te delen? "Het is belangrijk dat iedereen zich op de hoogte stelt van de ontwikkelingen in wetenschap en techniek. Want ze zijn van grote invloed op de maatschappij, en alleen zo kunnen wij er zelf voor zorgen dat die de goede kant op gaat. In plaats van het aan de experts over te laten."

undefined

Wie is Stephen Hawking?

Toen hij 21 was, leek het duidelijk dat de begaafde student natuur- en scheikunde Stephen Hawking geen bijdrage van betekenis zou leveren aan de wetenschap. Hij bleek de ziekte ALS te hebben, en de voorspelling was dat hij in snel tempo verlamd zou raken en na enkele jaren zou overlijden.

Inmiddels is Hawking 72 en wereldberoemd vanwege zijn onderzoek op het gebied van de kosmologie en de eigenschappen van zwarte gaten. Aan de universiteit van Cambridge bezette hij, als verre opvolger van Isaac Newton, lange tijd de Lucas-leerstoel in de wiskunde. Met 'A Brief History of Time' (in het Nederlands: 'Het heelal' had hij een wereldwijde bestseller.

Door zijn ziekte kan hij zich nauwelijks nog bewegen en is zijn gezondheid kwetsbaar. Maar omringd door verzorgers werkt en reist hij nog steeds.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden