Iedereen gebaat bij snelle hereniging

In het jaar van de gezinshereniging kan het belang van de gezinsband voor ouders en kinderen niet genoeg worden benadrukt. Het Nederlandse nareisbeleid staat terecht ter discussie, zeggen de deskundigen.

In 2009 werd het nareisbeleid voor de gezinnen van erkende vluchtelingen aangepast, na signalen van fraude door vooral Somaliërs. Sindsdien is het aantal afwijzingen van aanvragen tot gezinshereniging gestegen van 19 naar ruim 80 procent. Oud-minister van asielzaken Leers erkende vorig jaar mei dat het beleid misschien te restrictief was en beloofde ernaar te kijken. Dat duurt allemaal veel te lang, zeggen de mensen uit het veld. "Iemand vlucht om te overleven, maar pas als hij zijn gezin weer bij zich heeft, kan hij het leven echt hervatten", weet René Bruin van UNHCR Nederland.

Onder het mom van fraudebestrijding zijn er allerlei regels tussendoor gefrommeld die veel mensen duperen, zegt Rombout Hijma, advocaat in Utrecht, gespecialiseerd in migratierecht. En die regels zijn volgens hulporganisaties in strijd met het Kinderrechtenverdrag. Vooral met artikel 10: "Daarin staat dat de overheid aanvragen met menselijkheid, welwillendheid en spoed moet behandelen. Aan geen van deze normen wordt nu voldaan."

"In Somalië baden we: als er een bom valt, laat ons dan allemaal tegelijk dood gaan. Geen overlevenden, geen gewonden, allemaal dood", zegt Hodan Hersi Abdulle (50). "Ik ben nu in veiligheid, maar of dit beter is? Soms denk ik dat het beter was geweest voor mijn kinderen en mij, dat het ons veel pijn had bespaard: allemaal tegelijk dood." De Somalische uit Eindhoven moet haar acht kinderen al sinds 2008 missen. Er is al te lang geen sprake meer van een feitelijke gezinsband, volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND.

Kinderen horen bij hun ouders, zegt Rien van IJzendoorn, hoogleraar gezinspedagogiek in Leiden, gespecialiseerd in 'hechting'. Hij stelt dat de band tussen ouder en kind, de eerste ervaring van de pasgeborene met een liefdevolle sociale omgeving, in het neurobiologische 'geheugen' is gegrift, "ook al is de scheiding jaren oud en hebben ze geen bewuste voorstelling meer van wie hun ouder was". Kortom die feitelijke gezinsband verdwijnt niet binnen een paar jaar. "In het samenspel tussen ouders en kind ontstaat in het eerste levensjaar geleidelijk een bijzondere band die voor het kind van levensbelang is en doorgaans ook een leven lang van belang blijft", aldus Van IJzendoorn.

Gehechtheid hoort volgens de hoogleraar bij de ontwikkeling van een kind, en is aanwezig in alle culturen die tot nu toe zijn onderzocht. Tegen deze achtergrond ligt het volgens hem voor de hand dat het Verdrag inzake de Rechten van het Kind van de VN het universele belang van de band tussen kind en ouders centraal stelt.

Ook Van IJzendoorn wijst in zijn kritiek op het Nederlandse beleid vooral op artikel 10 waarin een behandeling met 'welwillendheid, menselijkheid en spoed' wordt benadrukt. "Het accent op spoed getuigt van goed inzicht in het effect van tijd op gezinsrelaties. In de tijdbeleving van jonge kinderen duren enkele maanden zonder de vertrouwde ouder een eeuwigheid. Tijd wist gehechtheidsrelaties niet uit maar zet ze onder grote druk. Maar de verhalen van de vluchtelingen wijzen op een administratieve stroop, waarin de belangen van het kind onzichtbaar worden gemaakt. De overheid treedt de universele rechten van het kind met voeten."

"Er is geen weg terug. Mijn toekomst is hier. Maar hoe kan de IND of de minister denken dat iemand zonder zijn kinderen verder kan? Kinderen zijn een deel van je zijn. Dat gevoel is toch internationaal?" zei de Iraniër Faiq Ahani (37) eerder in Trouw. Hij trouwde na zijn vlucht van Iran naar Irak. Omdat het gezin niet werd gevormd in het land van herkomst, komen zijn vrouw en dochters volgens de IND niet in aanmerking voor de snelle nareisregeling.

"Het ministerie bagatelliseert alle kritiek. Dat lijkt me niet zo verstandig want zowel het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg als het EU-Hof in Luxemburg hebben vragen gesteld over het Nederlandse beleid. Dat lijkt me wel iets om serieus te nemen", zegt Sarah van Walsum, hoogleraar migratierecht en familiebanden aan de Vrije Universiteit. Zij wijst daarbij op een uitspraak van november 2012 van het Hof in Straatsburg over een Engelse zaak. Daar gold net als in Nederland dat partners voor hun vlucht uit het land van herkomst al getrouwd moeten zijn. Het Hof vindt dat onderscheid tussen een huwelijk vóór of ná het vertrek, discriminerend, zegt Van Walsum. Achterstelling op die gronden mag niet.

Het Nederlandse beleid over de 'feitelijke gezinsband' staat ook terecht ter discussie, zegt Van Walsum. "Die is niet te handhaven. Ouders vluchten en brengen dan in eerste instantie hun kinderen elders onder. Zo gaat dat nu eenmaal. Het rare is dat we vroeger in Nederland de stelregel hanteerden dat er na een scheiding van vijf jaar geen feitelijke band meer zou zijn. Dat beleid is nota bene door minister Verdonk afgeschaft na twee uitspraken bij het Europese Hof. Na die zogenaamde fraude is het criterium van de feitelijke band opnieuw ingevoerd. Maar het kan dus niet. Ouders hebben de ouderlijke macht. Zij mogen beslissen waar ze hun kinderen onderbrengen en de overheid hoort zich daar in principe niet tegenaan te bemoeien. Het Hof heeft geoordeeld dat als ouders vluchten en hun kinderen tijdelijk ergens anders onderbrengen, de overheid niet mag zeggen dat die kinderen daarmee voor altijd zijn afgestaan."

"Ik hoor wel eens dat het vier, vijf jaar kan duren voordat een gezin is herenigd. Ik ben Nederland dankbaar voor de kansen die wij hebben gekregen, maar dit vind ik echt schandelijk", zegt de Syriër Mounir Fattal (50) die in februari 1995 naar Nederland vluchtte en 630 dagen op de gezinshereniging met zijn vrouw en dochter moest wachten. "Zo'n lange periode alleen in een vreemd land, ver weg van je gezin, is ruim voldoende om een huwelijk kapot te maken of een mens te breken."

"Het is goed om verhalen over wachtende ouders als de Somalische Hodan Hersi Abdulle en de Iraniër Faiq Ahani te lezen. Maar de persoonlijke ervaring van de inmiddels wel herenigde Mounir geeft het echte belang aan van snelle gezinshereniging. Zo wordt het minder alleen een formeel juridische, getalsmatige kwestie", zegt filosofe Désanne van Brederode. "Het moeten missen van een geliefde en van de naaste familie, zonder uitzicht op hereniging, verzwakt mensen zowel psychisch als lichamelijk. Concentratieproblemen, depressieve stoornissen en lichamelijke kwalen verhinderen bovendien dat mensen hier echt een nieuw leven kunnen opbouwen, de taal leren, integreren. Terwijl zij en wij toch zeggen dat dit nu juist heel wenselijk is."

"We weten hier in Nederland allemaal hoe belangrijk het is om je geborgen te voelen in je eigen kleine kring. Tv-programma's waarin oud-gelieven, ouders en kinderen of hele families elkaar na lange jaren van verwijdering weer zien, zijn hier razend populair. Na de hereniging kunnen die mensen weer iets opbouwen omdat wroeging, angst, pijn en bezorgdheid verdwenen zijn", vervolgt de filosofe. "Dan plengen de kijkers thuis op de bank stilletjes een paar gelukstranen. Toch raar om dan wel te accepteren dat vluchtelingen, die nota bene al een verschrikkelijke geschiedenis meebrengen, in sommige gevallen een kans op snelle hereniging wordt ontzegd. Misschien een typisch en wrang gevalletje 'onbekend maakt onbemind'?"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden