Iedere zin zet je kleur, of het gebrek daaraan, op scherp

'Het is misschien lastig te geloven als een zwarte man dit zegt, maar ik heb nog nooit iets gestolen.'

De eerste zin van 'The Sellout', de roman waarmee Paul Beatty onlangs de Man Booker Prize won, hakt erin. Iemand, naar eigen zeggen een zwarte man, neemt aan dat de buitenwereld, de lezer om precies te zijn, ervan uitgaat dat zwarte mensen stelen. Hij neemt aan dat hij, als zwarte man, lastig te geloven is. Als het om stelen gaat, en misschien in het algemeen. Sterker nog, hij lijkt het ermee eens te zijn.

Beatty's verteller, die de onhandige achternaam Me heeft, is 'nooit zonder kaartje de bioscoop in geglipt'. Heeft nooit in het openbaar zijn 'gigantische penis (een zwarte namelijk)' laten zien. Toch zit Me in de rechtszaal. In een dikke, gecapitonneerde stoel, die er 'net als zijn moederland' comfortabeler uitziet dan hij is.

De eerste alinea van 'The Sellout' hakt erin. Paul Beatty, in de jaren negentig groot als poetry slammer, heeft nog bijna driehonderd pagina's te gaan. Comfortabel gaan ze niet worden.

Me groeit op in een stukje Los Angeles waar gangsterbendes heersen. Zijn vader is socioloog, maar vooral vanuit huis, met zijn zoon als studie-onderwerp. Hij zoekt bijvoorbeeld uit wat er gebeurt als je een zwart kind, waarvan je één arm op de rug vastbindt, midden op straat berooft en in elkaar slaat. Een tipje van de sluier: alle omstanders doen mee.

Als zijn vader niet helemaal geweldloos overlijdt, wordt van Me verwacht dat hij diens plaats in de lokale gemeenschap opvult. Vader was namelijk 'negerfluisteraar' - dé persoon om naar toe te gaan als er iets niet goed gaat in je leven. Dan legde hij uit dat elk probleem in de grond wordt veroorzaakt door je huidskleur.

Me is het daar maar zeer ten dele mee eens - zelf voelt hij zich niet achtergesteld (in elk geval niet door iemand anders dan pa). Toch zet hij in 'The Sellout' het werk van zijn vader voort. Om er achter te komen dat níet discrimineren niet bestaat. Iedereen heeft een kleur, iedereen ziet bij ieder ander een kleur, en bewust of onbewust speelt dat mee in alles wat we doen en laten.

Ook na diverse romans is Paul Beatty nog absoluut een dichter. Iedere zin die hij schrijft is driedubbel gelaagd en geladen. Als niet-Amerikaanse, en in mijn geval bovendien nogal lichtgekleurde lezer, heb je het niet makkelijk. 'The Sellout' vereist, waar je het ook openslaat, voorkennis die je niet kúnt hebben: Afro-Amerikaans taalgebruik, verwijzingen naar televisie en ander cultuurgoed, metaforen op basis van dingen uit de lokale supermarkt. De drang alles te willen begrijpen moet je uitschakelen, anders kun je niet verder lezen. En dan mis je een boek met ontzettend veel humor. Ik heb zelden zo vaak hardop gelachen tijdens het lezen als bij 'The Sellout'. En ik heb me er nog nooit zo betrapt bij gevoeld.

Een van de rode draden in 'The

Sellout' is slapstick, en dan specifiek televisieserie 'The Little Rascals', in Nederland uitgezonden als 'De Boefjes'. Me is bevriend met één van de acteurs. Dit voormalige zwarte kindsterretje verlangt terug naar de goede oude tijd waarin hij nog een neger genoemd mocht worden. Sterker nog: er een mocht zíjn, zonder dat anderen (zwart én wit) hem opdrongen dat er geen verschil was. Me wil hem helpen en stelt alles in het werk om segregatie en racisme terug te brengen in hun leefomgeving. Dat gaat niet zomaar, en levert een hoop verwarring, ongelukken en uiteindelijk voornoemde rechtszaak op. Gedoe dat, net als in échte slapstick, eigenlijk niet leuk is, maar te tragisch voor woorden. En te verschrikkelijk om hardop te durven voorlezen.

Daar gaat het Paul Beatty vermoedelijk om. Iedere zin in 'The Sellout' zet je eigen kleur, of gebrek eraan, op scherp. Iedere pagina leert je dat je niks weet. Niet over hoe het is om van een ander ras te zijn. Niet over de vraag of rassen wel bestaan. Het wrijft ons in dat elk jaar een paar weken om de hete brij heen draaien, zo tegen 5 december, en het dan weer opschuiven naar volgend jaar, ons steeds ietsje dommer en onverschilliger maakt. Dat hakt erin.

Paul Beatty: The Sellout Picador; 288 blz. euro 14,99

(De vertaling verschijnt februari 2017 bij Prometheus)

undefined

Wie is Paul Beatty?

Beatty (1962) won de Britse Man Booker Prize (50.000 pond) als eerste Amerikaan ooit, voor The Sellout'. Zijn (vierde) roman werd, door de verontrustende satirische inhoud, 18 keer afgewezen voordat de kleine uitgeverij OneWorld zich eraan waagde. Beatty heeft als poetry slammer al diverse literaire prijzen gewonnen. In die hoedanigheid was hij in 1995 in ons land te gast op het Crossing Border Festival.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden