'Iedere tien minuten komt er een stateloze baby ter wereld'

null Beeld epa
Beeld epa

Als een straathond. Levend in de schaduw. Onzichtbaar. Het zijn geen poëtische strofen van een Bukowski-epigoon, maar de trieste metaforen waarmee stateloze kinderen hun leven omschrijven. Iedere tien minuten komt er een stateloze baby ter wereld, waarschuwt de UNHCR in een vandaag gepubliceerd rapport. "Kinderen mogen niet worden veroordeeld tot een bestaan zonder hoop."

De grootschalige vlucht voor oorlogen is de belangrijkste oorzaak van het groeiende aantal stateloze kinderen. Volgens de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, kampen deze kinderen met discriminatie en gevoelens van wanhoop die ook in hun volwassen leven door kunnen blijven klinken.

Om hoeveel kinderen gaat het?
Jaarlijks worden er zo'n 70.000 stateloze kinderen geboren, vooral in Azië en Afrika. De UNHCR sprak deze zomer met meer dan 250 kinderen in zeven verschillende landen: Ivoorkust, de Dominicaanse Republiek, Georgië, Italië, Jordanië, Maleisië en Thailand. Het rapport is het eerste waarin stateloze kinderen zelf aan het woord komen. Hun problemen beletten de kinderen vaak om van hun jeugd te genieten en hun ambities waar te maken, zo blijkt uit de persoonlijke verhalen.

"Ook in Nederland wonen stateloze kinderen", zegt Laura Bosch van Defence for Children. "Maar er bestaat geen officiële vaststellingsprocedure, waardoor het moeilijk te bepalen is hoeveel het er zijn. Begin dit jaar hebben we al een brief gestuurd naar de Tweede Kamer over deze kwestie. Maar tot nu toe is de wet nog niet veranderd."

Hoe wordt een kind stateloos?
Volgens de wet heeft ieder kind recht op een nationaliteit, maar dat wordt lang niet door alle landen in acht genomen. De belangrijkste oorzaak van stateloosheid is discriminatie - veel stateloze kinderen behoren tot een etnische minderheid. Volgens de UNHCR hanteren zeker twintig landen wetten die een nationaliteit toezeggen of intrekken op basis van etniciteit, ras of religie. Zo wordt in de Dominicaanse Republiek Haïtianen regelmatig de Dominicaanse nationaliteit ontzegd.

Een andere reden is dat vrouwen in sommige landen hun nationaliteit niet op dezelfde manier kunnen overdragen als mannen. Zo vertelt de Libanese Amal in het UNHCR-rapport dat ze haar nationaliteit niet kan doorgeven aan haar dochter Rama, omdat de vader stateloos is. "Ik kan niets voor mijn kind doen."

Daarnaast kunnen gebrekkige geboorteregistratie of het verdwijnen van een staat tot stateloosheid leiden. Bovendien kunnen landen iemands nationaliteit opheffen als zij lang buiten het land van herkomst verblijven, zoals vaak het geval is bij vluchtelingen.

Een vluchteling loopt met haar baby naar de Kroatische grens. Beeld afp
Een vluchteling loopt met haar baby naar de Kroatische grens.Beeld afp

Wat betekent het gebrek aan een nationaliteit voor een kind?
Omdat stateloze kinderen geen nationaliteit hebben, hebben ze met geen enkel land een juridische verbintenis. Dat maakt ze kwetsbaar, omdat ze vaak geen aanspraak kunnen maken op goede zorg, onderwijs en andere rechten die aan een nationaliteit verbonden zijn. Naar eigen zeggen worden de kinderen vaak behandeld als vreemden in het land waar ze al hun hele leven wonen.

Zo vertelt Edwin (16), een jongen van Tamil-afkomst in Maleisië, dat hij niet naar school kan omdat hij geen Maleisische nationaliteit heeft. Hij groeide op in een weeshuis, trok op met verkeerde vrienden en viel ten prooi aan een alcohol- en drugsverslaving. Inmiddels komt hij langzaam terug op het rechte pad. "Als ik een paspoort had gehad, was ik waarschijnlijk niet waar ik nu ben", zegt hij. "Dan zou ik geen verkeerd gezelschap hebben opgezocht en slechte gewoonten ontwikkeld. Ik zou op school zitten en mijn droom najagen om voetballer te worden voor Maleisië."

Wat kunnen landen doen om stateloosheid te voorkomen?
Om een eind te maken aan situaties zoals die van Edwin roept de UNHCR overheden op om snel actie te ondernemen. Zo moeten kinderen de nationaliteit krijgen van het land waar ze geboren worden als ze anders stateloos dreigen te raken. Daarnaast moeten wetten aangepast worden die moeders beletten om hun nationaliteit aan hun kinderen door te geven op dezelfde manier als vaders. En landen dienen wetten te schrappen die kinderen een nationaliteit ontzeggen op basis van etniciteit, ras of religie.

António Guterres, hoofd van de UNHCR, hoopt dat er zo snel mogelijk een eind komt aan de misère van kinderen zonder nationaliteit. "In de korte tijd dat kinderen kinderen kunnen zijn, kan stateloosheid ernstige problemen veroorzaken die ze hun hele kindertijd achtervolgen en ze veroordelen tot een leven vol discriminatie, frustratie en wanhoop. Alle kinderen horen ergens thuis."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden