Iedere indiaan krijgt een ander nummer

(Trouw)

Het leven van fotografe Claudia Andujar werd getekend door de holocaust. In haar portretten van indianen in Brazilië ziet ze zichzelf terug.

Het is haar laatste boek, zegt Claudia Andujar over het recent verschenen ’Marcados’. Het boek met foto’s van Yanomâmi-indianen, gemaakt tijdens een inentingscampagne in het noorden van de Amazone, maakt indruk, mede door de nummers die de Indianen op hun lichaam hebben.

Dat die nummers bij veel mensen naar overkomen, begrijpt Andujar: „De beelden doen denken aan markering voor de dood, maar het doel was leven. Yanomâmi hebben geen namen, ze worden genoemd naar hun familieverwantschappen. Om hen te kunnen identificeren, gebruikten we daarom cijfers. Het resultaat is daardoor vatbaar voor meer dan één uitleg.”

Andujar werd in 1931 geboren in Zwitserland, als dochter van een Zwitserse moeder en een Joods-Hongaarse vader. Beiden lieten haar in de steek. Ze woonde als jong meisje bij de nonnen en ging naar een joodse school in Transsylvanië. Haar eerste vriendje zag ze de gele jodenster dragen, net als haar vader. Die vroeg haar, vlak voordat hij naar Auschwitz werd gevoerd, om vergeving voor zijn afwezigheid. Van haar vriendje Gyuri bewaart ze de herinnering aan die ene kus die hij op haar lippen drukte en een medaillon. Vijfenzestig jaar later is Andujar een Braziliaans-Hongaarse, die op de twintigste verdieping van een flat woont in het centrum van São Paulo, met speelse poppen in het raamkozijn. Vandaar kijkt ze uit over de stedelijke wildernis en blikt ze terug op een leven vol activisme.

„In 1978 zette ik samen met een groep mensen een commissie op om grondgebied voor de Yanomâmi te eisen. Daarvóór, moe van de fotojournalistiek, was ik me gaan verdiepen in deze indianen. Tussen 1971 en 1979 bracht ik met steun van fondsen en een katholiek missiepost maanden bij ze door in de provincie Roraima.”

Al luisterend leerde ze iets van de taal en vroeg ze de Yanomâmi hun mythes en leefomgeving met tekeningen op papier te zetten en te beschrijven: „Ze vroegen me in het begin of ik een man of een vrouw was. De vrouwen bevoelden mijn borsten en buik en vroegen of ik kinderen had. Alles wat ze niet kennen, vinden ze vooral erg grappig. Er is flink om me gelachen. Ik raakte in de ban van hun spiritualiteit, de manier waarop ze samenleven met de natuur. Ze brengen geen scheidingen aan, zoals wij dat in het Westen doen.”

De grond voor de Yanomâmi kwam er pas in 1993, de indianen werden inmiddels met uitsterven bedreigd. Andujar: „Eind jaren zeventig werd het gebied ontsloten door een weg en kwamen er goudzoekers hun gebied binnen. Die brachten epidemieën mee. Er zijn zeker honderden mensen omgekomen.”

Vandaar dat Andujar samen met twee artsen de inentingsexpeditie opzette, waar de portretten uit voort zijn gekomen. Die waren voor het eerst te zien in 2006, op de Internationale Biënnale van São Paulo. De grote portretten choqueerden, door de kwetsbare gezichten van de Indianen en de nummers op hun borst. Â Het boek dat nu is uitgebracht, 82 portretten afgedrukt op zwarte pagina’s, heet ’Marcados’, ’getekenden’. Maar zo zijn ze nooit gemaakt, benadrukt Andujar: „Toen ik ze maakte heb ik nooit aan de dubbele boodschap of een expositie gedacht. Ik maakte ze puur om noodzakelijke redenen, dacht ik...”

De foto’s reflecteren haar blik als fotografe en mens. „Ik heb me denk ik onbewust altijd aangetrokken gevoeld door kwetsbare minderheden. Nu, bijna dertig jaar later zie ik vooral mezelf in de foto’s, onwillekeurig op zoek naar de ziel.”

’Marcados’ van Claudia Andajur is in het Engels en Portugees te bestellen via website cosacnaify.com.br. De foto’s zijn tot 4 oktober te zien bij Galeria Vermelho in Sào Paulo.

(Trouw)
(Trouw)
Enkele portretten die Claudia Andujar maakte van Yanomâmi-indianen in Brazilië. (FOTO'S CLAUDIA ANDUJAR)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden