Ieder zijn bron van licht

Anneke is een goede kennis van mij. Wat hebben wij vaak over het geloof gepraat. Zij vanuit haar christelijke achtergrond, ik vanuit mijn islamitische. Laatst hadden we het over het 'kerstfeest-gevoel'. Zij vertelde me dat haar kerstgevoelens niet samenvallen met 25 en 26 december. “Ze hebben niets te maken met kerstbomen, kerstballen, engeltjes en duur eten”, zei ze. Nee, haar kerstgevoelens houden geen rekening met de kalender. Een van die gevoelens beleefde zij in een moskee in Nederland. Zij wilde iets meer weten over de islam en de imam zou haar een paar koranlessen geven.

Om te beginnen nodigde de imam Anneke uit om de trouwdienst van zijn zoon mee te maken. Met een heleboel vrouwen zat zij boven op de galerij en “ik heb me daar heerlijk gevoeld”, zei ze. Er zat daar ook een heel oude mevrouw, die veel geleden had in haar leven. De sporen lagen op haar gezicht. Maar in haar ogen lag het Insallah; de oude vrouw gaf zich helemaal over aan Allah, de vervulling van haar hoop - synoniem voor Annekes kerstgevoel. Zelden had Anneke zulk puur geloof gezien en ze moest eerlijk bekennen dat ze jaloers was. “Het zal voor een christen volstrekt onbegrijpelijk zijn dat ik een kerstgevoel kan krijgen in de moskee, in een godshuis waar Jezus, waar Isa, een profeet is als Mohammed en niet - zoals voor mij - de zoon van God.”

Synoniem voor kerstfeest zijn voor Anneke: veiligheid, geloof, sociaal gevoel. Daar heeft ze geen kerstboom, geen diner en geen avondjapon voor nodig. Bovendien, zei ze, wat is zo'n kerstboom nu helemaal? Als je het vanuit de christelijke hoek bekijkt, is zo'n opgetuigd ding puur heidens, vindt ze. Er zijn, volgens haar, protestantse kerken waar hij er niet inkomt. Toen eeuwen en eeuwen geleden de zendelingen naar Nederland kwamen, hadden ze van hun paus een opdracht meegekregen: probeer bij het evangeliseren aan te sluiten bij de gewoonten van het heidense geloof. “Een zendeling, ik geloof dat het Willibrord was”, doceerde Anneke, “wilde een kerk bouwen. Om de plaats van het gebouw te bepalen nam hij toen zo'n gebruik over. Moest er ergens een tempel komen dan liet men een paar koeien los en op de plek waar de dieren gingen liggen, werd een tempel gebouwd. Zo is toen ook de plaats van een van de eerste kerken in Nederland bepaald.” Voor Anneke is kerstfeest een feest van het licht. In de donkerste tijd, midwinter, zemheri zoals de Turken zeggen, wordt het licht gebruikt om de hoop op het komende voorjaar te laten zien. In Zweden viert men het Santa Lucia, hier had je, zo begreep ik van Anneke, de wintervuren, de kerstbomen en de waldhoorn waarop werd geblazen om de boze geesten te verdrijven. Men doet dat nog wel. Een kerstboom is dus geen christelijk symbool, bedacht ik me. Ik denk dat iedere cultuur gebruiken kent om duistere dreiging van de donkere winter weg te halen.

Voor Anneke neemt kerstmis de laatste jaren steeds meer de vorm aan van een patserig, duur samenkomen van mensen. En toch, zegt ze, werd bijna tweeduizend jaar geleden het kerstkindje geboren in een stal, de armste van de armste plekken, omdat er nergens anders plaats voor Hem was. Volgens Anneke roept kerstfeest bij sommige mensen gevoelens van medelijden op. Men gaat etentjes organiseren voor de bejaarden, voor de eenzamen, voor de daklozen. Kinderen praten al wekenlang over “wat doen we met vader en moeder met kerst?” De mensen doen maar, voor Anneke is kerstfeest meer een houding dan iets wat alleen op twee dagen van het jaar gevierd kan worden. Het is een altijd durende blijdschap, die richting geeft aan je leven en die je houding ten opzichte van mensen bepaalt.

Een aantal jaren geleden werd Anneke vlak voor kerst opgebeld door een hervormd predikant. Ze kenden elkaar. Hij vroeg haar of ze ruzie hadden gemaakt, of dat hij haar misschien pijn had gedaan. Dat was niet het geval. Anneke vroeg hem waarom hij dat wilde weten. “Voor ik kerst ga vieren”, zei hij, “vraag ik vergeving voor de dingen die ik fout heb gedaan.” Gebeurt dat ook niet omstreeks de Ramadan? Men vraagt vergeving van zonden. Een reiniging, een opnieuw beginnen?, vroeg Anneke nieuwsgierig.

Ik heb de afgelopen dagen veel kerstwensen gekregen. Maar zelfs in die wensen zit verschil. Mijn protestantse kennissen wensen mij 'gelukkig kerstfeest' en van mijn rooms-katholieke vrienden een 'zalig kerstfeest'. Van Anneke kreeg ik de volgende kerstwens: “Ik wens je op de Kerstdag een wandeling toe en ik hoop dan dat de zon laag aan de hemel staat en haar stralen tussen de kale takken van de bomen laat vallen. Al die stralen zijn ladders naar de lichtbron, voor jou heet die bron van licht Allah, voor mij God, voor anderen weer anders. Heeft de tesbih niet negenennegentig kralen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden