'Ieder kind wordt als leugenaar behandeld'

Advocate ziet gevolgen van streng beleid: kinderen wachten soms jarenlang in Ethiopië of ze naar hun familie in Nederland mogen

Streng beleid is nodig om de fraude bij aanvragen voor gezinshereniging rond Somalische (pleeg)kinderen te bestrijden, zegt minister Leers. Advocate Corrien Ullersma is kritisch. Zij is bang voor de gevolgen van dat beleid: "Nu wordt ieder kind als een leugenaar behandeld, kwijnen er kinderen weg zonder hun ouders en worden er kinderrechten geschonden", zegt Ullersma.

De advocate is net terug uit Ethiopië, waar ze met VluchtelingenWerk en Defence for Children van dichtbij wilde zien hoe het beleid van Leers in de praktijk uitpakt. De specialiste vreemdelingenrecht van Böhler Advocaten heeft vijftien Somalische cliënten met kinderen en/of partner die soms al jarenlang in hoofdstad Addis Abeba, bij de Nederlandse ambassade, bivakkeren. Ze wachten op toestemming om voor gezinshereniging naar Nederland te komen. "Ik ben in zo'n nederzetting va+n golfplaten huisjes geweest, met één vertrek van 3 bij 3 meter, met één matrasje waarop vijf kinderen slapen. Ze wachten daar al twee jaar, zonder ouders, getraumatiseerd, bang", aldus Ullersma.

In 2009 meldde het ministerie dat fraude was geconstateerd in het 'nareisbeleid' bij Somalische asielzoekers. Het ging daarbij vooral om pleegkinderen. De procedures werden aangescherpt, met grote gevolgen. In de eerste helft van 2011 werd 90 procent van de aanvragenafgewezen, tegen slechts 11 procent in 2008. Kinderombudsman Marc Dullaert noemt het sterk verhoogde percentage afwijzingen 'bijzonder curieus'. "Het lijkt erop dat het recht op een familieleven met voeten wordt getreden."

Dullaert gaat onderzoek doen, Ullersma zal hem graag haar ervaringen vertellen. Zij zegt zeer stellig dat de procedures niet deugen en kinderrechten worden geschonden. Zo was er bij de interviews gevoerd door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) die ze op de ambassade bijwoonde, geen beëdigde tolk aanwezig. Ullersma vindt dat belangrijk omdat advocaten pas inzage in de stukken krijgen na een afwijzing en de gesprekken worden niet op band opgenomen waardoor fouten in vertaling of vastlegging lastig te bewijzen zijn.

Een DNA-test was vroeger voldoende om de familieband vast te stellen, nu niet meer. In lange interviews worden de verhalen van alle gezinsleden naast elkaar gelegd, om te kijken of er een feitelijke gezinsband is, of gezinnen echt met elkaar hebben gewoond. "Elke inconsistentie, elke tegenstrijdigheid heeft gevolgen. Ondanks dat enorme belang wordt niet aan minimale juridische waarborgen voldaan. Terwijl je, omdat het hier kinderen betreft, en ook nog eens ontheemde, getraumatiseerde, kwetsbare kinderen, juist extra zorgvuldig moet zijn", aldus Ullersma.

Ze zag een 17-jarige cliënte tijdens een urenlang interview langzaam moedeloos worden, bloednerveus, bang om te antwoorden. "Er werden vragen gesteld als: 'wanneer zag je je moeder precies voor het laatst?' Maar deze kinderen zijn meestal elk besef van tijd kwijt. Ze zitten de hele dag in hun hutje, gaan niet naar school, durven nauwelijks naar buiten uit angst voor rovers. En ze missen hun moeder of vader, of allebei.

"Of: 'Van welk materiaal was je bed gemaakt?' 'Wat kostte een dierenhuid op de markt van Mogadishu?' 'Hoe ver was het lopen naar school?' Deze gezinnen hebben mortiergranaten zien inslaan bij de buren, familie gemarteld zien worden, zijn geliefden verloren. Ze krijgen soms drie uur lang 200 vragen op zich afgevuurd, vaak over futiliteiten. Ik wil niet dat één van mijn cliënten daar ooit nog alleen wordt verhoord. Ik wil erbij zijn. Ik zal wat vaker op reis moeten."

Ze vertelt een verhaal over vijf kinderen (van 3 tot 14 jaar) die al twee jaar alleen in zo'n hutje in Addis Abeba wachten op een weerzien met hun moeder. Die vluchtte, in levensgevaar, halsoverkop naar Nederland. De vader, die in Somalië nooit naar de kinderen omkeek, moet nu tekenen opdat ze naar hun moeder kunnen. De man is onvindbaar. Spoor hem maar eens op in een land waar al dertig jaar oorlog woedt en geen basisadministratie is, klaagt Ullersma. "En als je hem toevallig vindt, moet je hem vragen door onveilige gebieden naar Ethiopië te reizen om daar persoonlijk toestemming te komen geven. 'Anders zou het kinderontvoering kunnen zijn', zegt de IND. Een patstelling dus, al twee jaar. Kinderen kwijnen weg, moeder is gek van verdriet. Zo gaan we toch slordig met kinderrechten om."

Minister Leers, die het verwijt dat kinderrechten worden geschonden 'verre van zich werpt', gaat volgende week naar de Nederlandse ambassade in Kenia, waar ook veel Somalische aanvragen voor gezinshereniging worden behandeld. "Om polshoogte te nemen. De minister heeft beloofd de hele procedure tegen het licht te houden en de werkwijze kritisch te bekijken", aldus een woordvoerder. De minister heeft beloofd de Tweede Kamer nog voor de zomer te informeren over zijn conclusies.

Machteloosheid
"Wat me het meest is bijgebleven, is de angst en machteloosheid in de ogen van de kinderen die daar zonder ouders leven", zegt beleidsmedewerker Ayaan Abukar die namens VluchtelingenWerk aan de 'onderzoeksmissie' naar Addis Abeba deelnam. "De manier waarop deze kinderen geïnterviewd worden, voldoet op geen enkele manier aan de normen uit het Kinderrechtenverdrag en aan de instructies van het VN-Kinderrechtencomité", stelt reisgenoot Jorg Werner van Defence for Children. "Het was echt schokkend mee te maken. Voor ons al. Laat staan hoe dat voor die kinderen voelt."

VluchtelingenWerk en Defence for Children komen eind juni met aanbevelingen voor beleidsverbeteringen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden