klein verslag

Ieder is met zichzelf alleen

Beeld Wim Boevin000

Omdat ik ook maar wat in het duister tast, kocht ik de Frankfurter Allgemeine, want daarin stond een paginagrote beschouwing onder de kop: 'Hoe ik ik werd'. Doorslaggevend voor de aankoop was de laatste zin. 'Herinneringen lijken op een fotoalbum dat steeds dezelfde beelden toont.'

De auteur is Wilhelm Genazino, 75, een Duitse schrijver wiens romans aan mijn aandacht zijn ontsnapt, terwijl aan hem in 2004 toch de prestigieuze Büchnerprijs werd verleend.

Zijn tekst 'Hoe ik ik werd' gaat over de wording van het individu, de worsteling met de eigen gezichtstrekken, en de onmogelijkheid ervan los te komen en een ander te kunnen zijn.

Goed, ik denk nu ook even: zijn er geen grotere of echtere problemen om mee te worstelen, maar het is juist zo intrigerend wat Genazino doet (en de krant die hiervoor een hele pagina inruimt ). Ik dool vaak door het centrum van Utrecht, in de omgeving van CS en Hoog Catharijne, en voel me opgenomen in de mensenstroom, maar ook weer niet. Genazino schrijft:

'Ik weet vaak niet of ik de vele mensen die ik niet ontwijken kan, moet aankijken of niet. De mensen met hun honden en hun mobieltjes, met hun wielrenfietsen en hun plastic tassen, met hun valhelmen en hun skateboards en hun tatoeages, met hun bierblikken in de hand en oordoppen in de oren - moet men alles waarnemen? Of zijn we al mislukt als we onze blik afwenden?'

Ja, hoe staan we in de wereld?

Dat gevoel van mislukt zijn, past bij het heden, bij deze tijd, zegt Genazino. Kinderen (en dieren) gaan gemakkelijk met hun mislukkingen om, ze leven van de probleemloze herhaling. Ze doen het nog eens en nog eens en nog eens. De volwassen mens evenwel, is een wezen met geheugen, bewustzijn en biografie. Hij kan zijn mislukkingen niet vergeten, integendeel, hij slaat ze op als iets blijvends, verstopt ze. Genazino komt dan op het schrijverschap te spreken, en citeert Samuel Beckett: 'Kunstenaar zijn, betekent falen zoals geen ander durft te falen.'

Nu zijn er ook schrijvers met succes, maar ze kunnen hun succes niet verklaren. Succes is toeval, net als erkenning. Elke schrijver is zijn eigen amateur. Hij heeft geen idee van het wezen van zijn succes en aanvaardt het als een natuurverschijnsel. Alleen de mislukkeling vraagt zich af waarom het bij hem niet werkt. Aan het einde blijven beiden op hun raadselen zitten.

Maar ieder individu wil weten waar hij bij hoort. Hij zoekt nabijheid, een buurt waar men hem groet. In het Duits duikt hier het woord 'Heimat'op.

Heimat ontstaat. Ontstaat vanaf het prille begin als uit een jarenlange betrachting van een stad, dorp of landschap iets innerlijks groeit, een ervaring. Genazino vertelt over Duits-joodse emigranten die na jaren in Amerika te hebben geleefd als toeristen terugkeerden in hun stad van herkomst -Frankfurt - en volschoten bij het zien van de Paulskirche, de Main, de Dom, van bepaalde huizen en bruggen en bij het terughoren van vergeten Duitse woorden.

Een fotoalbum met steeds dezelfde beelden. Het ik wordt een ik uitgerust met een feilbaar geheugen gevuld met mislukkingen en bevroren herinneringen uit de kindertijd. In Hoog Catharijne spoelen de mensen om me heen en ieder is met zichzelf alleen.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Eerdere afleveringen van zijn Klein Verslag vindt u hier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden