Ieder in z'n eigen stijl

Koningin van de multiculturele roman verrast opnieuw

Zadie Smith is een nieuwe weg ingeslagen. De multiculturele wereld van haar nieuwe roman 'NW' (naar de postcode van een wijk in Noord-Londen) herinnert weliswaar meteen aan 'Witte tanden', het boek dat haar beroemd maakte, maar haar onorthodoxe aanpak stelt de lezer voortdurend voor verrassingen.

De diversiteit van de personages die in 'NW' voorbijtrekken kennen we van deze schrijfster: gemengde huwelijken, klassenverschillen, de kloof die de generaties scheidt. Centraal staat dit keer een groep dertigers die samen op school hebben gezeten, en zich later totaal anders ontwikkelen. Slechts twee van hen, Leah en Natalie, zijn vriendinnen gebleven. Van hun veranderende band doet Zadie Smith prachtig verslag: de hartsvriendschap op school, de verwijdering als de ene zestienjarige zich aansluit bij de new wave scene en de andere bij een kerkgenootschap, de hereniging tijdens de studiejaren, en opnieuw een verwijdering als de vrouwen volwassen zijn en Natalie een kind wil, maar Leah pertinent niet. Als Natalie eenmaal twee kinderen heeft, proberen diverse moeders Leah te troosten:"jij bent de volgende". Alsof het vanzelf spreekt dat ook Leah niets liever wil, terwijl hun 'troostende' opmerking haar in de oren klinkt als 'de schreeuw van een bewaker in een gruweloord'.

'NW' verschilt van zijn voorgangers doordat Smith in de vijf delen die het boek telt vijf verschillende stijlvormen hanteert. Die vloeien niet automatisch voort uit de vertelling, maar dringen zich op en dreigen het verhaal op het eerste gezicht te overschaduwen.

De Engelse pers noemde 'NW' daarom een experimentele roman, maar dat slaat de plank mis, als je er tenminste van uitgaat dat experimenteren te maken heeft met het gebruik van vernieuwende technieken. Maar Smith plakt verschillende stijlen aan elkaar: dat is niet nieuw. Wel verbreedt ze haar horizon als auteur door openbaar te maken wat meestal vingeroefeningen achter het bureau blijven.

Dat pakt bij nader inzien goed uit: niet alleen laat elk nieuw deel een onvermoede kant van de auteur zien, de afwisseling dient ook een doel, want de stijlen weerspiegelen de karakters van de personages. Gaat het over een tobberig, in het leven vastgelopen personage, dan hanteert Smith een stream of consiousness-techniek, bij een analytisch type stapt ze over op keurig afgebakende blokjes informatie, en een zwerver krijgt geen eigen deel, maar duikt hier en daar in de andere delen op. Van zulke vondsten valt volop te genieten, die dominante stijlwisselingen storen hier niet.

Maar het best is en blijft Smith in de detaillering, waarmee ze een hele pagina leven kan inblazen. Zo heeft ze het over schoenen 'die niets uitdrukten van de vreugde die, ondanks alles, toch moest bestaan in de wereld.' Je ziet de draagster direct voor je: dit is geen wulps type op Louboutins, dit is een praktisch ingestelde dame op bruine instappers met een lage hak. Ook een toevallige cafébezoeker wordt scherp getypeerd: "Hij had een witte papierachtige huid, gele nagels en geel haar, en rolde een sigaret - hij léék wel een sigaret."

Smith heeft ook maar één zin nodig om aan te geven dat iemand veel te lang in een te laag gegrepen functie is blijven hangen: "Nu werkt ze voor een liefdadigheidsinstelling op een stoel die zes jaar geleden tijdelijk uit de koffiekamer werd geleend." Leahs man, die ontevreden is met zijn sociale huurwoning en de tuin die hij moet delen, probeert zijn vrouw als volgt tot een verhuizing naar het duurdere koopsegment over te halen: "We hebben je vader uitgestrooid rond een boom die niet eens van ons is." Tja, breng daar maar iets tegenin.

Ook het eind van het boek verrast: verhaallijnen houden een open einde, en twee vriendinnen, die inmiddels de sympathie van de lezers hebben verworven, keren zich opeens tegen iemand die dat allerminst verdient. Een laatste bladzijde die nog flink onthutst: dat past helemaal bij het grillige, veranderlijke karakter van deze roman.

Zadie Smith: NW. (NW) Uit het Engels vertaald door Jan de Nijs. Prometheus, Amsterdam; 360 blz. € 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden