ReportageBiogas

Ieder huishouden z'n eigen biogas uit keukenafval, het is mogelijk denkt deze start-up

Kok Erik te Velthuis van Hotel Papendal experimenteert met een vergister van keukenafval om zo zelf groen gas op te wekken. Dat wordt onder meer gebruikt voor het verwarmen van de hotelkamers op het topsportcomplex.Beeld Koen Verheijden

Weg met de groenbak, ieder huishouden zijn eigen gas afkomstig van keukenafval. Is dat de toekomst? Start-up Circ denkt van wel en plaatste als voorproefje de BioDigester 50 in Papendal.

Het restaurant van het topsportcentrum bij Arnhem ligt er verlaten bij. Ook hier zijn preventiemaatregelen genomen om verspreiding van corona te voorkomen. Maar daags voordat het sportcentrum de deuren sloot, wilde Erik te Velthuis, manager voeding en energie van Papendal nog wel even illustreren hoe dat werkt, een BioDigester 50. Hij komt de keuken uit met twee emmers. Eierschalen, fruitresten, twee bedorven pastinaken, die gaan hier in Papendal niet meer in de groencontainer maar in een gloednieuw apparaat, formaat afvalcontainer. Het Olympisch sportpark produceert hiermee zijn eigen biogas en verwarmt daarmee hotelkamers en koud water.

Nu is lokaal gft-afval omzetten naar biogas niet nieuw. Het bedrijf Enki Energy lanceerde bijvoorbeeld al eerder vergisters voor keukenafval bij restaurants. Want zo op het oog heeft lokale vergisting diverse voordelen. Je hoeft bijvoorbeeld niet te slepen met grote hoeveelheden gft-afval, wat bij grote centrale biovergistingscentrales wel het geval is. Dat bespaart transportkosten. Bovendien, legt Te Velthuis uit, moest hij tot voor kort betalen voor het ophalen en legen van zijn groenbakken, nu krijgt hij er gas voor terug.

Biogas wordt gemaakt in een vergister, een vat waar geen zuurstof bijkomt en waar bacteriën organisch materiaal afbreken. Het gas kan, na het eruit filteren van enkele stofjes, als groen gas het Nederlands leidingstelsel worden ingepompt. Groen gas kan aardgas gaan vervangen, wat vooral een uitkomst is voor vooral oudere, slecht geïsoleerde huizen en gebouwen. Die worden nu nog verwarmd met aardgas maar moeten, zo is afgesproken in het Klimaatakkoord, daar de komende decennia vanaf. Een warmtepomp is, omdat deze gebouwen zo slecht te isoleren zijn, geen reëel alternatief.

Kok Erik te Velthuis van Hotel Papendal bij de BioDogester50, die groen gas maakt van zijn keukenafval.Beeld Koen Verheijden

Alles kan  erin: van botten tot overgebleven soep

Wat de vergister op Papendal maakt, is dus biogas; gas van voldoende kwaliteit om in Papendal zelf te gebruiken. Gasleidingen vervangen is daarbij overbodig. Ook de vergister zelf werkt simpel, demonstreert Te Velthuis. Hij opent een luik op de container, waaruit een zure, en doordringende geur opstijgt. “De geur van rottend fruit en afval”, legt hij uit. Als de klep weer gesloten is, weegt het apparaat de inhoud. Op het schermpje aan de zijkant van de container verschijnt het gewicht. Daarna volgt een zachte klik, het luikje is nu vergrendeld, een zachte zoem geeft aan dat de inhoud wordt vermalen en samengeperst. Het kraken van de eierschalen is bijna het enige hoorbare bewijs daarvan. Alles kan er in: van botten tot overgebleven soep.

Naast gas produceert de vergister ook ‘plantenmest’. Via slangetjes komt een bruin sap met vitaminen en voedingsstoffen voor de planten in een doorzichtige tank naast de vergister terecht. Hij is al over de helft gevuld. “Er wordt gretig gebruik van gemaakt”, zegt Te Veldhuis terwijl hij wijst op het tapkraantje aan de onderkant van de tank. “We kunnen er bijvoorbeeld tomatenplanten mee bemesten, tomaten die ik later weer gebruik voor het koken van soep. De stronkjes en overblijfselen daarvan, belanden weer in de machine. Snap je een beetje waar ik heen wil?”

Maar als je van alles in de vergister kan deponeren, nodigt dat niet juist uit tot verspilling? “Ik dacht het niet. We hebben hiermee juist een spiegel voorgehouden gekregen. We hebben het menu aangepast zodat we nu nog minder weggooien. Wat we weggooien zijn voornamelijk schillen waar we écht niets meer mee kunnen.”

Spencer Schols (links) en René Schers van Circ.Beeld Koen Verheijden

Zelfs citrusafval kan in het apparaat

Dat komt precies overeen met de ervaring van Circ, het bedrijfje dat de vergister aan Papendal leverde. Het bijzondere van deze vergister, zegt Spencer Schols, oprichter van Circ, is de artificiële intelligentie van het computergestuurde apparaat. Continu wordt gemeten wat er in de machine gebeurt, wat erin wordt gegooid en hoeveel gas dat kan opleveren. De vergister leert daarbij van zichzelf en kan, om een zo gunstig mogelijk rendement te behalen, het gistingsproces aanpassen.

Spencer Schols: “Er wordt altijd gezegd dat citrusvruchten voor vergisting ongeschikt zijn. Maar ons apparaat moet gebruiksvriendelijk zijn; als restaurant heb je afval in alle soorten en maten, dat wil je niet ook nog eens gaan scheiden. Het citrusafval kan dus wel in dit apparaat.” Als de computer eenmaal geregistreerd heeft dat citrusvruchten bij het afval kunnen zitten, bouwt hij met niet-zure producten een buffer op om de zure schillen mee te mengen. Zo houdt hij de zuurgraad op peil en smeert hij de verwerking van de schillen over langere tijd uit.

“Geweldig”, mompelt Te Velthuis verbluft als hij, leunend tegen ‘zijn’ machine, Schols aanhoort. Hij hoort dit nu voor het eerst, Circ monitort dit soort processen van een afstand.

Het bedrijfje ziet de toekomst zonnig in. Naast zakelijke afnemers als restaurants en cateraars, wil Circ ook de particuliere markt gaan aanboren. In 2022 wil het een ‘thuisvergister’ op de markt brengen, een apparaat dat past in het keukenkastje en vooral voor bewoners van goed geïsoleerde woningen een uitkomst moet zijn. Die zouden zo misschien zelfs wel tot tachtig procent van hun energie zelf kunnen opwekken. “Met de informatie en ervaring die we opdoen in Papendal, en mede dankzij de samenwerking die we hebben met microbiologen van Universiteit Utrecht, hopen we steeds meer energie te krijgen uit steeds minder afval”, aldus mede-oprichter René Schers.

‘Zoveel gft-afval heeft een gemiddeld gezin niet in huis’

80 procent van alle energie zelf opwekken in het keukenkastje? Martin Junginger, hoogleraar biobased economie aan de Universiteit Utrecht, heeft er een hard hoofd in. Hij schudt een rekensommetje uit zijn mouw: “Elke inwoner produceert zo’n vijf kilogram bioafval per week. Daar zou je 2,5 GJ (gigajoule, de eenheid waarin gas wordt uitgedrukt) per jaar van kunnen maken, terwijl een geïsoleerd gemiddeld huis jaarlijks 19,5 GJ verbruikt.”

Junginger ziet sowieso weinig heil in het zelf produceren van biogas. Grote afvalverwerkers, die uit alle uithoeken hun ‘grondstof’ halen, kunnen dat volgens hem veel efficiënter. Zelfs als je daarbij rekening houdt met het noodzakelijke transport.

Ook Ruud Paap, woordvoerder van het kenniscentrum Groen Gas, vraagt zich af of zo’n thuisvariant het wel haalt. Over lokale vergistingsinstallaties zoals die bij Papendal is hij wel enthousiast. “Maar voor een vergister voor thuisgebruik is heel veel afval nodig. Ik geloof niet dat een gemiddeld gezin zoveel gft-afval heeft.”

Uiteindelijk is het aan Circ om te bewijzen dat het wel kan, vervolgt hij. “Maar groen gas is zo veelzijdig, het is dus logisch dat het steeds meer als oplossing wordt gezien voor het gebruik van aardgas.”

Lees ook: 

Advies: Nederland moet meer inzetten op ‘groen gas’, bijvoorbeeld van zeewier

Nederland blijft tot in de verre toekomst gasverslaafd. Oude huizen, maar vooral fabrieken komen er nooit helemaal vanaf. Dit beweert de gassector in een nieuwe studie, opgesteld door onafhankelijk milieu-expert Jan Paul van Soest. 

Energie uit een soep van mest en bietenpunten

Duurzame stroom van windmolens en zonnepanelen is er steeds meer. Maar groen gas, als alternatief voor gas uit Groningen? Dat is er nog nauwelijks in Nederland. Een nieuwe fabriek in Almere maakt het.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden