Idyllisch Boerjatië koestert medisch handboek als herontdekt erfgoed

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - De Russische deelrepubliek Boerjatië (Siberië) heeft iets van een heel grote prentbriefkaart: een miljoen mensen leven vreedzaam samen op een enorme lap grond in een woest-mooi landschap van bergen, naaldwouden en vruchtbare steppen gedrapeerd om de zuidpunt van het Baikal-meer. De bevolking kan niet pittoresker: Oud-Siberische sjamanisten, koppige Russische Oudgelovigen en inheemse boeddhisten met vier eeuwen oude wortels in de Tibetaanse traditie.

Na de val van het communisme begonnen al die mensen hun cultureel-religieuze erfgoed uit te graven en op te poetsen, onder warme belangstelling van de buitenwereld. New Agers aller landen verzamelden zich bij sjamanistische bijeenkomsten op een eiland in het Baikalmeer, Amerikaanse geitenwollensokken-boeddhisten meldden zich aan de poort van gloednieuwe kloosters, vermoeide Moskouse zin-zoekers schoren hun hoofd kaal en leren voor monnik.

Het Boerjatse sprookje is te mooi om waar te zijn. Sovjet-industrialisatie, Sovjet-stedenbouw en -vervuiling eisen ook hier hun tol. Wodka en armoede rekenen er niet billijker met de mensen af dan elders. En de Boerjatse boeddhisten zijn niet vergeten dat in de jaren dertig hun 35 kloosters allemaal werden verwoest, en dat vijf- tot tienduizend monniken omkwamen. Geen geloof werd onder Stalin zo vervolgd als het boeddhisme.

Na de oorlog liet Stalin één klooster herbouwen, Ivolginski Datsan, en vulde het met monniken die bijverdiensten hadden bij de NKVD, die later KGB ging heten. De Boerjaten hadden na 1991 niet veel anders dan dit toeristische nep-klooster als fundament voor de religieuze wederopbouw. De kennis van het Tibetaans was practisch geheel verloren gegaan.

Intussen is er heel veel gedaan. De Dalai Lama kwam meerdermalen. Er werden contacten gelegd met bloeiende boeddhistische gemeenschappen elders. Er staan alweer meer dan dertig kloosters en er komen er jaarlijks nog vele bij. Boerjatse lama's-in-opleiding kunnen in het buitenland studeren óf in de leer gaan bij monniken die speciaal voor het onderricht uit India, Mongolië en Tibet afkomstig zijn.

Toch hebben de Boerjaten hun wrok tegen de Russen/Sovjet en hun vrees voor een herhaling van de repressie nog niet vergeten. Hun woede kreeg deze week opeens 'smoel', toen een boeddhistisch erfstuk van grote waarde naar het buitenland moest worden verscheept. Monniken probeerden met een blokkade bij het museum van Oelan-Oede (hoofdstad van Boerjatië) te verhinderen dat de Atlas van de Tibetaanse Geneeskunde met veertig begeleidende schilderwerken, werd afgevoerd. De politie brak de blokkade met geweld. De Russische televisie liet beelden zien van monniken in paarse jurken die in handboeien werden afgevoerd, terwijl andere lama's voor de camera klaagden over overdreven gebeuk door de militionairs. Mede-boeddhisten organiseerden een boze persconferentie in Moskou.

Volgens zegslieden in Moskou traden er maar lieft honderd mannen van de OMON, speciale veiligheidstroepen die niet als tactvol bekend staan, tegen de vreedzaam demonstrerende monniken op.

Nu de Boerjaten weer een erfgoed hebben, zijn ze - misschien wel overdreven - bang dat het verkwanseld of vernietigd wordt. Het medische handboek is een negentiende-eeuwse kopie van een zeventiende-eeuws origineel dat door de Chinezen is vernietigd na de verovering van Tibet. Veertig olieverf-schilderijen ondersteunen de schriftelijke uitleg: “Het zijn een soort posters in olieverf, zoals de platen die je in dokterskamers ziet”, vertelt de Amerikaanse Joy Bell, van het Michael Carlos Museum in Atlanta, waar het unieke boek zijn Amerikaanse rondreis zal beginnen. De Dalai Lama, toch een geliefd man in Oelan Oede, zal de tentoonstelling in Atlanta openen.

Volgens de monniken van Boerjatië heeft de zetbaas van Moskou in hun deelstaat, gouverneur Potapov, bij de Russische regering en bij de Amerikanen onvoldoende waarborgen bedongen voor de veilige terugkeer van het boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden