Idols is de ideale melkkoe

Idols beleeft vanavond dan eindelijk de finale. De deelnemers zijn producten gebleken waar vele organisaties rijker van worden. De hype kent alleen maar winnaars. Toch?

Vanavond is het zover! De finale van afvalrace 'Idols'. Mag Jim of Jamai zich het nieuwe popidool van Nederland noemen? Voor wie gaan de deuren open naar een wereld waarin het 'positioneringsverhaal' centraal staat en 'consolideren' van levensbelang is?

Vragen. Ze zijn niet meer weg te denken rond het meest besproken televisieprogramma sinds 'Big Brother I' vier jaar geleden. Behalve het uitzinnige gegil van de tienermeisjes, waren het ook vooral boze tongen die zich lieten horen over het één-tweetje tussen de platenindustrie en de tv.

Het hardnekkige karakter van de geruchten over vals spel laat zich deels verklaren door simpele logica. Want het blijft op z'n minst opmerkelijk dat de gedoodverfde winnaar Jim - de knappe kop - driemaal door het bellende publiek genomineerd werd voor een vroegtijdig vertrek.

Maar goed, inmiddels heeft Irene Moors een kijkje mogen nemen bij het tellen van de stemmen. En alles was in orde, zei ze. Dus wie zeurt er nog over de afwezigheid van een notaris.

Bovendien zegt RTL 4 geen enkel belang te hebben bij manipulatie van de stemmen van de miljoenen kijkers. Het popidool dat gezocht wordt, leeft immers slechts bij de gratie van de massa. Allemaal waar, natuurlijk, maar vervelend is het niet dat de nominaties van Jim tienermeisjes deden schrikken en daardoor vermoedelijk stimuleerden om nog meer te bellen en te sms'en.

''Idols'' is de ideale melkkoe. Het is reality-tv die sentimenten wekt. Een gouden combinatie met de mondiger geworden burger. Niet voor niets zijn sms-diensten de nieuwe inkomstenbron van omroepen.

Ook dat voedt de geruchten. De financiële belangen zijn enorm. De winnaar zal vanaf vanavond in één klap een bedrijf zijn geworden. Of was hij dat al? Een product dat verkocht moet worden.

En hoe. Deze week werd bekend dat hoofdsponsor Rexona in de nacht van woensdag op donderdag 50 000 extra posters van de twee finalisten heeft laten drukken voor alle Kruidvat-filialen die al door hun voorraad van ruim twee miljoen exemplaren heen waren. Wie de posters achter het raam hangt, maakt kans op een auto. Ook een hype kan iedere extra stimulans gebruiken.

Inmiddels hebben 26 500 'zwevende kiezers' de stemwijzer op de speciale internetsite geraadpleegd. En de vier concerten in Ahoy' van de laatste tien kandidaten, gepland voor eind maart, waren binnen een halve dag uitverkocht. Tot de laatste druppel zal het succes uit 'Idols' worden geknepen.

Een goed voorbeeld wat dat betreft is het prijskaartje dat hangt aan het versturen van een sms'je. Daarover ontstond opschudding toen bekend werd dat ieder bericht driemaal in rekening wordt gebracht.

Tijdens de uitzending verschijnt onderin beeld een balk met de te bellen nummers, per kandidaat. Stemmen per sms kost 'zeventig cent p.o.b.', per ontvangen bericht. Dat is al prijzig, vergeleken met bijvoorbeeld het Nationaal Songfestival (45 eurocent p.o.b.).

Maar wat de gemiddelde kijker zich niet realiseerde, was dat er twee berichten ontvangen zouden worden: een ontvangstbevestiging en een 'persoonlijk bedankje' (dat laatste alleen wanneer de gesteunde kandidaat de volgende ronde bereikt). Ook komen daar de kosten nog bij van het heensturen van het bericht (rond de twintig cent, afhankelijk van het eigen abonnement).

Formeel heeft RTL geen fout gemaakt, maar het gebrek aan een zo volledig mogelijke uitleg zegt veel over de instelling waarmee 'Idols' wordt gemaakt.

Tot de laatste druppel. Het programma-format is afkomstig van de Britse muziek- en mediabaas Simon Fuller, de man achter de Spice Girls. Hij heeft het samen met het Bertelsmann-bedrijf Fremantlemedia op de markt gebracht.

Fuller incasseert de televisierechten. De Holland Media Groep (RTL 4, RTL 5, Yorin) heeft ongeveer 100 000 euro betaald. Ook ontvangt de eigenaar van het mediaconcern 19TV gedurende drie jaar percentages van de cd's van de 'Idols'-kandidaten en voor een periode van anderhalf jaar delen van de opbrengsten van concerten en andere commerciële activiteiten.

De telefoon- en sms-inkomsten deelt hij met de televisiemaatschappijen in de verschillende landen. Behalve Nederland hebben inmiddels Amerika, Engeland, België, Polen, Duitsland en Zuid-Afrika het verzinsel van Fuller op de buis gebracht.

Net als elders is de interactie met het publiek ook voor RTL 4 geen onaardige geldstroom gebleken. Volgens de statistieken brengt ongeveer vijftien procent van de kijkers zijn stem uit. De 'halve finale' was vorige week goed voor een piek van meer dan drie miljoen belangstellenden. Over wie precies hoeveel verdient aan iedere zeventig eurocent, worden geen mededelingen gedaan. Ook de telefoonmaatschappij pikt in ieder geval nog zijn graantje mee. Schattingen van de totale verdiensten van HMG, inclusief reclame-inkomsten, overstijgen de vijftien miljoen euro.

Arme, arme Jim. Zielige Jamai. De tieners lijken gevangen in een web van grootmachten en belangen. De Amerikaanse entertainment-advocaat Kenneth Freundlich, die onder anderen voor Michael Jackson en Mariah Carey werkt, spreekt in het Algemeen Dagblad zelfs van 'een positie grenzend aan slavernij'. ,,De deelnemers geven de producent van de show zelfs onvoorwaardelijk toestemming informatie over henzelf naar buiten te brengen, zelfs als die smadelijk en fictief is - verzonnen dus.'' Hij weet dat de Amerikaanse winnares Kelly Clarkson 'ten minste 5 miljoen dollar' moet betalen als ze klaagt over haar contract.

Maar Arjen Davidsen van het Nationaal Pop Instituut heeft geen medelijden. ,,'Idols' is een prima programma, zolang je het in de juiste context plaatst. De kandidaten zijn niet te vergelijken met de Kanes en de Anouks. Dat is de middelbare school tegen de meetlat van de universiteit leggen.''

,,In de muziekwereld bestaat al veel langer de scheiding tussen enerzijds het geploeter in de oefenruimte van muzikanten die zich met veel pijn en moeite omhoog werken, en anderzijds de artiesten die door het grootkapitaal slim bij elkaar worden gezocht. Denk maar aan de Dolly Dots en Luv bijvoorbeeld.''

,,Het is in onze sector al zo vaak een circus geweest. Helaas horen wij nog bijna wekelijks van artiesten die achteraf spijt hebben van een contract dat ze getekend hebben. Ach, laat Jim en Jamai hun eerste contract uitzitten en dan kunnen ze als beroemdheid hun eisen stellen.''

Platenmaatschappij BMG (Bertelsmann Music Group) heeft een optie om een contract aan te gaan met de laatste tien kandidaten. Volgens een woordvoerder is het nog onduidelijk welke opties ze zullen verzilveren. Vaststaat alleen dat de winnaar een driejarige verbintenis (de hoofdprijs!) ontvangt en dat zijn single dinsdag 18 maart in de winkels ligt.

Roger Peterson, verkozen tot de laatste tien, weigerde een voorlopig contract te ondertekenen. Omdat hij de vrijheid wilde behouden eigen geschreven nummers met zijn band Intwine op te nemen. De winnaar van 'Idols' zit vast aan producer en jurylid Eric van Tijn. Ook collega binnen de jury, Edwin Jansen, zal zich over de triomfator ontfermen. Voor een periode van anderhalf jaar behartigt zijn managementkantoor AT de belangen.

Aangezien ondertekening van het voorlopige contract met BMG een voorwaarde was om aan de laatste ronde te mogen deelnemen, werd Peterson van de lijst geschrapt.

Ook de Britse nummer drie, Darius Danesh, weigerde het voorstel van BMG. In de Volkskrant legde hij uit waarom: ,,Ik zou geen inspraak hebben bij de productie en moest meteen na het programma een album opnemen, terwijl ik liever de hype wilde laten overwaaien en eigen songs wilde schrijven. De financiële constructie beviel me ook niet: een tamelijk hoog voorschot, maar een laag percentage royalty's.'' Met maatschappij Mercury scoorde hij inmiddels een hit met het eigen gecomponeerde nummer 'Colourblind'.

Voorbeelden van artiesten die zich bekneld voelen door een imago zijn er volop. In Nederland was K-Otic nog niet zo lang geleden een hit. De groep was op vergelijkbare wijze gelanceerd als de idolen van nu: in het 'Big Brother'-huis kregen de bandleden op televisie een spoedopleiding tot popartiest. Twee jaar geleden was hun eerste album goed voor drie keer platina. In januari namen ze alweer afscheid, met een concert in Bob's Party Saloon in Uitgeest. Het kan snel gaan.

,,De muziekindustrie ligt onder vuur'', weet de voormalige manager van K-Otic, Tim van Rongen. ,,De verkoopcijfers dalen, vooral door kopieergedrag. Het is daarom steeds moeilijker om een popidool te lanceren. Het moet vandaag de dag veel sneller allemaal. Vroeger werd er meer geld geïnvesteerd in talenten.''

Juist daarom is de deal met het machtige medium televisie de ideale uitkomst. Voor velen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden