Identiteit

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Axel Rüger over de ontdekking van Van Goghs 'Zonsondergang bij Montmajour'

Ik hoorde pas onlangs dat ik in mijn geboortedorp 'die onechte van dokter Simon' werd genoemd. Mijn vader is een Indo en heeft vier kinderen, van wie er drie duidelijk Indisch zijn. Ik, de jongste, ben blond. En dat viel op. Dat ik volgens mijn moeder niet gepland was, 'een ongelukje', dat wisten ze in het dorp niet. En dat is maar goed ook, anders hadden ze nog meer overtuiging in hun gerucht kunnen leggen. En wie weet had het gerucht mij dan ook wel bereikt, en was ik gaan twijfelen aan mezelf.

Maar dat is nooit gebeurd. Ik ben immers een echte Simon: die twijfelt niet aan zichzelf.

In hoeverre is je identiteit afhankelijk van wat je er zelf van vindt? Van Gogh noemde in 1888 zijn eigen 'Zonsondergang bij Montmajour' een studie die het niet haalde bij wat hij had willen maken. Axel Rüger, directeur van het Van Gogh Museum, noemt het in 2013 'een scharnierstuk in zijn oeuvre'. Het grote verschil tussen deze waarderingen roept intrigerende vragen op over identiteit. Zeker als je weet dat in 1991 hetzelfde museum het doek niet eens als een Van Gogh aanmerkte, zelfs niet als een matige studie.

Aan wiens woorden moeten we nu meer hechten, aan die van Van Gogh zelf die zegt: dit is matig, of aan die van Rüger die zegt: dit is een scharnierstuk? Volgens alle deskundigen die zich er bij de bekendmaking van deze 'nieuwe' Van Gogh over uitlieten, beschikken we inmiddels over zoveel meer informatie, kennis en technologie dan twintig jaar geleden dat de uitspraak onbetwijfelbaar is. Dit wekt de suggestie dat, zodra er maar genoeg feiten zijn, de waarheid ook wel boven komt.

Maar hoeveel feiten we ook over onze geschiedenis hebben, de waarheid ligt nooit definitief vast. "Het beeld van een overledene is nooit definitief", schreef de Franse filosoof Maurice Halbwachs in 1950. "Alles wat we over hem te weten komen, maar ook alle veranderingen die we zelf ondergaan, veranderen het."

Een echte Van Gogh zal 'De zonsondergang' wel blijven, maar een nieuw standpunt over Van Gogh of over de kunst in het algemeen kan dit scharnierstuk altijd nog in een matige studie veranderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden