Identiteit vaak vergeten bij gemeentefusie

Klakkeloos wat dorpen bij elkaar voegen, dat werkt niet, zeggen hoogleraren. In een globaliserende wereld is regio-identiteit juist een belangrijk bindmiddel.

Het samenvoegen van gemeenten is geen garantie voor succes. Dat bewijst de gemeente Maasdonk in Noord-Brabant, een van de plekken waar morgen herindelingsverkiezingen zijn. Het huwelijk van Geffen en Nuland uit 1993 wordt ontbonden. Een deel van de bevolking kiest voor de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch, een deel voor die in Oss. De inwoners hebben niks met elkaar. Er ontstond strijd. De gemeente wordt opgedeeld.

Maasdonk staat niet op zichzelf. Zo verdween dit jaar om dezelfde reden de gemeente Boarnsterhim (Akkrum, Grou) in Friesland.

Nieuwe Maasdonken, anonieme vechtgemeenten zonder grote sociaal-culturele samenhang, kunnen voorkomen worden, stellen twee hoogleraren in Trouw. Bestuurders noemen de regio-identiteit wel belangrijk. Maar ze zouden zich daar eens werkelijk in moeten verdiepen. Herindelingen roepen vaak emoties en protesten op, niet alleen vooraf, maar ook daarna. In Nederland is hiernaar amper sociaal of cultureel onderzoek verricht.

Gemeenten fuseren doorgaans om aan bestuurskracht te winnen of samen economische plannen te realiseren. Bij herindelingsplannen wordt identiteit vaak genoemd als een zeer belangrijk punt. Maar wat dat is, wordt zelden concreter dan 'de merknaam'. Lingewaard, in 2001 ontstaan uit Huissen, Bemmel en Gendt, trachtte vergeefs het Lingewaard-gevoel te creëren. De anonieme gemeente groeide uit tot een strijdperk van ex-buren. Het leidde tot veel affaires en weinig bestuurskracht.

"Regio-identiteit verdient meer aandacht", zegt Peter Achterberg, hoogleraar sociologie bij Tilburg University. "Het is een belangrijke sociale en culturele kracht, die sterker wordt in de steeds verder globaliserende wereld. Bestuurders zouden bij herindelingen mensen bij elkaar moeten plaatsen die bij elkaar horen. Je kunt niet klakkeloos dorpen bij elkaar voegen, zeker als sprake is van jarenlange rivaliteit. Scheidslijnen verplaats je anders naar een nieuwe politieke arena."

In Groesbeek vindt morgen, naast de herindelingsverkiezingen, ook een referendum plaats. Die gaat over de gemeentenaam. Zo hopen de gemeentebestuurders van Groesbeek, Millingen aan de Rijn en Ubbergen de emoties te kanaliseren in vooral de 'oude' gemeente Groesbeek. "Niet de fusie, maar de naam raakt de identiteit van die inwoners", vertelt waarnemend burgemeester Harry Keereweer van zowel Groesbeek als Millingen. "We wilden iets met deze emoties doen."

Samen bezig zijn met de gemeentenaam, dat is goed, oordeelt Leonie Cornips, hoogleraar taalcultuur in Maastricht en cultuuronderzoeker bij het Meertens Instituut. "Een overheid die zich meer verdiept in regio-identiteit, kan nieuwe tegenstellingen en emoties voorkomen", meent ze. "Protesten kosten immers ook tijd en geld."

Nu telt Nederland 403 gemeenten. Per 2015 zijn dat er 393. Dat aantal krimpt verder. Zo ontstaat in 2017 de Brabantse gemeente Meierijstad, als althans de gemeenteraden van Veghel, Sint-Oedenrode en Schijndel daarmee volgende week instemmen.

De verdieping 2

Herindelen met gevoel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden