ideeën over de grens

Een ritje van Litouwen naar Wit-Rusland, dat moesten eurosceptici ook 'ns doen

ERIC BRASSEM

Gezien de chaos in het Witte Huis is het mogelijk dat als u dit leest Donald Trump zijn hersens heeft verloren; dat Steve Bannon, bekend als 'het brein achter Trump', het veld heeft geruimd. Op zijn blog ericposner.com legt de Amerikaanse jurist Eric Posner de denkbeelden van Bannon naast die van Trump. Hij laat zien dat de twee lijnrecht tegenover staan. Als bron gebruikt Posner Bannons - vaak apocalytische - beweringen in 2014, tijdens een conferentie in het Vaticaan (te lezen op Buzzfeed.com).

Bannon voorziet 'complete vernietiging' van de westerse beschaving als het Westen het 'jihadistische islamitische fascisme' niet uitroeit. De isolationistische Trump wil dan wel moslims weren, maar lijkt niet genegen om Amerikaanse soldaten op kruistocht tegen de moslimscharen te sturen. Bannon hekelt 'grote bedrijven' die 'in bed liggen' met de regering. Trump verenigt beide juist in zijn persoon. Bannon hekelt kapitalisten die judeo-christelijke waarden hebben ingeruild voor 'amoraliteit'. Trump, met zijn liefde voor glitter en afkeer van losers, past die handschoen perfect.

Wat veel Europese populisten gemeen hebben is hun afkeer van de Europese Unie en van 'multiculturalisme'. In Litouwen (EU-lid sinds 2004) klinkt die stem met een ander accent; daar heet het dat de EU lijdt aan een 'neo-communistische' ideologie van 'multiculturalisme die de slechtste tradities van de Sovjet-tijd voortzet'. De opgelegde broederschap tussen de socialistische volkeren, daaraan doet de EU deze critici denken. Intens bedroefd wordt de Litouwse schrijver Marius Ivaskevicius daarvan, schrijft hij in de Frankfurter Allgemeine. Een Lit0uwer hoeft maar de auto te pakken in de hoofdstad Vilnius en veertig kilometer verderop (niet-EU-lid) Wit-Rusland binnen te rijden, om te zien wat de EU voor de Baltische staat heeft betekend, materieel, dankzij miljardensubsidies, maar ook anderszins: "25 jaar geleden waren onze startposities praktisch gelijk, nu heeft zich een afgrond geopend", schrijft Ivaskevicius. "Alles is anders: de gezichten, de lichaamshouding, het gevoel van innerlijke vrijheid en menselijke waardigheid." Dat ritje van blakend Litouwen naar armoedig Wit-Rusland zouden ook Westeuropese eurosceptici moeten maken, adviseert Ivaskevicius.

Kan de sociaal-democratie, zo bepalend voor de staatsinrichting en wederopbouw in het Europa van na de Tweede Wereldoorlog, zich ooit nog herstellen van de rechts-populistische concurrentie in haar traditionele electorale wateren? In Nederland misschien voorlopig niet, maar in Duitsland zit deze politieke stroming met de verkiezing van SPD-lijsttrekker Martin Schulz weer in de lift.

Op socialeurope.eu analyseert Karin Petterson, hoofdredacteur van de Zweedse krant Aftonbladet, de teloorgang én opties van de sociaal-democraten. In hun gloriedagen hadden zij het tij mee omdat alle partijen, rechtse incluis, ervan doordrongen waren waartoe ongelijkheid kan voeren: fascisme en communisme. De opkomst van de diensteneconomie nekte de arbeidersklasse, en daarmee de sociaal-democratische partijen. Neoliberalen creëerden een ongebreideld kapitalisme, met immer groeiende ongelijkheid die nu leidt in een golf van onvrede die de voorwaarden voor het kapitalisme zelf ondermijnt. Win midden- en arbeidersklasse terug, herstel de verloren macht van de staat, is haar devies.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden