ideeën over de grens

Het onopgemerkte succesverhaal achter Ruslands corrupte staatssysteem

Dinsdag was het Wereld Anti-Corruptie Dag. Een dag voor tal van zinnige en minder zinnige initiatieven in Zuid-Afrika, nummer 67 op de corruptie-index van Transparency International (een lijst met 175 landen, waarin Nederland achtste staat). Een anticorruptieorganisatie zette een anticorruptieliedje op YouTube ('Hayi Basile', 'Ze zijn slecht') met scheldpartijen ('poepgat!') tegen corrupte lieden. Parlementslid Mosiua Lekota nam een ander initiatief. President Zuma, vroeg hij, wat doet u tegen corruptie? Zuma, verdacht van misbruik van miljoenen belastinggeld voor het vertimmeren van zijn huis, somde op: hij had net een Interministeriële Raad benoemd, met een Anti-Corruption Task Team, die samenwerkt met de Financial Intelligence Centre, het Directorate for Priority Crime Investigation, de Special Investigative Unit, de National Prosecuting Agency, de Asset Forfeiture Unit, de Office of the Chief Procurement Officer, de Public Service Commission, de Department of Public Service and Administration en andere overheidsinstanties tegen corruptie. "Alle agentschappen is gevraagd hun middelen op elkaar af te stemmen", zei de president. Lekota had de anticorruptiecampagne in China als voorbeeld genoemd. Zuma's antwoord: dûh. Mijn beleid is 'een van 's werelds meest omvattende anticorruptiestrategieën'.

Maar is die campagne van China (plaats 100 op de index van Transparency) wel zo'n lichtend voorbeeld? De schrik zit er onder overheidsdienaren in ieder geval goed in: 47 arrestaties op (deelstaat)ministersniveau, ruim zeshonderd directeuren in het cachot, en meer dan 200.000 lagere ambtenaren. Toch is een veelgehoorde analyse in westerse media dat het president Xi vooral te doen is om machtsbehoud, en dat een grote schoonmaak van bovenaf op zijn tijd nu eenmaal onontkoombaar is in elke maatschappij op communistische grondslag, zonder controle van onderaf. Zonder democratische hervormingen blijft het systeem rotten, waarna een volgende baas er weer de bezem doorhaalt. Niet waar, aldus een commentaar op eurasiareview.com. Het is een fabeltje dat democratie noodzakelijk is om corruptie effectief te bestrijden. Zie het autoritair geregeerde Singapore, "dat constant wordt ingedeeld in de top vijf van minst corrupte landen in de wereld. De Verenigde Arabische Emiraten en Qatar, absolute monarchieën die behoorlijk hoog gerangschikt worden in de indexen van Transparency, onderstrepen dat de analyse niet opgaat."

Nog een algemene wijsheid die op de mestvaalt kan: dat de hervormingen in Rusland in de jaren negentig zijn mislukt, al dan niet door 'onze' foute adviezen. De afgelopen twintig jaar is niet zozeer iets mislukt; wat in het oog springt is juist een groot succes: van een groep KGB-officieren die, hand in hand met de maffia, de macht veroverde. Dat schrijft Anne Applebaum op nybooks.com. Instemmend recenseert zij 'Putin's Kleptocracy: Who Owns Russia', waarin Karen Dawisha nauwgezet uiteenzet hoe de machtigen machtig werden: "Degenen die geslaagd zijn, zijn geslaagd dankzij gunsten verleend door - of gestolen van - de staat. En toen het stof neerdaalde was Poetin verrezen als de koning der dieven."

Overigens staat Rusland op de 136ste plaats in de Transparency-index.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden