ideeën over de grens

Waren handlangers van de nazi's fatsoenlijke mensen?

Het Holocaust Museum in Washington is een ongelukkige plaats om een diplomatieke rel te veroorzaken. Maar dat deed FBI-directeur James Comey wel, toen hij daar twee weken geleden in een toespraak uitlegde dat de nazi's de Holocaust konden uitvoeren mede door een leger medeplichtigen. "In hun perceptie deden de moordenaars en handlangers van Duitsland, Polen en Hongarije niet iets kwaads", zei Comey. "Ze overtuigden zichzelf ervan dat ze het juiste deden." De toespraak, afgedrukt in de Washington Post, leidde tot een officieel protest van Hongarije en Polen. Dat laatste land zag in de woorden van de FBI-directeur een bevestiging van het oude misverstand dat Polen verantwoordelijk was voor vernietigingskamp Auschwitz.

Anne Applebaum, columniste van de krant die de speech afdrukte, sneerde dat Comey met zijn pleidooi voor meer voorlichting over de Holocaust 'er blijk van gaf hoezeer hij die zelf nodig heeft'. Anderen namen het voor Comey op: zijn woordkeuze was slordig, maar wat hij wilde zeggen snijdt hout: veel 'fatsoenlijke' burgers werden uitvoerders van het kwaad.

Op faz.net, de site van de Frankfurter Allgemeine, legt redacteur Patrick Bahners een - zeker voor een Duitser zeldzaam - gewaagd verband tussen Comey's toespraak en diens eigen verleden. Als onderminister van justitie verzette deze zich weliswaar tegen waterboarding en andere dubieuze verhoormethoden, die hij (in zijn eigen woorden) 'als persoon en als leidinggevende' vond neerkomen op marteling. Maar hij zette wel zijn handtekening onder een memorandum met de strekking dat dit kwaad juridisch door de beugel kon, memoreert Bahners.

Hoe moet je voorkomen dat de Somalische terreurorganisatie Al Shabaab bloedbaden aanricht onder studenten of winkelend publiek in Kenia? President Yoweri Museveni van Oeganda meent het te weten: bewapen het volk, vorm milities, schrijft hij in een essay op mgafrica.com. De islamisten zijn aan de verliezende hand, dankzij de Afrikaanse vredesmacht in Somalië waaraan Kenia en Oeganda troepen leveren, betoogt hij. Daarom vergrijpen islamisten zich aan burgers. In Somalië stemmen de oorlogsmoede burgers allang met hun voeten: ze vestigen zich daar waar de vredesmacht een zekere mate van stabiliteit heeft gebracht.

Oorlogsmoeheid, daar lijden de burgers in Oost-Oekraïne ook onder, zo blijkt uit een reportage van Tim Judah op nybooks.com. Bij de rebellen zelf ligt dat anders. Het idee dat er zoiets bestaat als een Oekraïense natie is 'een kankergezwel dat moet worden weggesneden', legde de strijdbare rector van de universiteit van het opstandige Donetsk hem uit. De rebellen-ideoloog bedoelt dat Oekraïne een deel is van Rusland, net wat ideologen rond Poetin ook vinden. Volgens Judah heeft het er alle schijn van dat het conflict ongeveer in zijn huidige vorm zal bevriezen. Oekraïne, dat in het begin klop kreeg van de door Rusland gesteunde rebellen, heeft zich militair herpakt. Judah denkt dat de tijd in het voordeel van Oekraïne werkt. Van de 4,5 miljoen inwoners die de regio bevolkten voordat de rebellen er hun 'volksrepublieken' vestigden, zijn 1,5 miljoen mensen weggevlucht - hetzij naar Rusland, hetzij naar Oekraïne. Veel burgers die bleven en op de hand zijn van de rebellen willen vooral één ding: een eind aan oorlog en misère.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden