ideeën over de grens

IS verslaan

François Hollande heeft na de terreuraanslagen in Parijs geen boodschap aan Clausewitz. Die Pruisische strateeg waarschuwde tweehonderd jaar geleden al tegen het nemen van de eerste stap voordat je hebt nagedacht over de laatste. In een artikel in The Atlantic benadrukt Dominic Tierney het belang van de 'endgame', het eindspel. Te vaak storten landen zich in avonturen zonder zich een beeld te vormen van de situatie die ze daarmee creëren. Tierney beschrijft zo'n zeldzaam geval waarbij leiders die visie wel hadden. Het is augustus 1941. Winston Churchill en Franklin Roosevelt verkondigen aan het eind van hun ontmoeting hun Atlantisch Handvest, dat de grondslag legt voor de naoorlogse nieuwe stabielere wereldorde op basis van zelfbeschikkingsrecht, vrijhandel en collectieve veiligheid. Hun doel reikt verder dan de strijd tegen Hitler c.s. De VS verkeren dan nog niet eens officieel in oorlog.

Het omgekeerde voorbeeld is Japan, dat zich in het najaar van 1941 bezint op een verrassingsaanval op de VS. In de woorden van de Japanse premier Hideki Tojo: "Er zijn tijden dat je de moed moet hebben om buitengewone dingen te doen, zoals met gesloten ogen afspringen van de veranda van de Kiyomizu-tempel" (een boeddhistische tempel die uitkijkt over een steile klif). "Vier jaar later lagen de Japanse steden in puin."

En wat is dan het eindspel in het geval van IS? Het verslaan van IS is niet het doel, meent The Atlantic. Het doel moet zijn een veilig Syrië en Irak te creëren. Visies van de opbouw van bakens van vrijheid zijn daarbij niet reëel. "In Syrië kun je hooguit een lelijke stabiliteit verwachten, mogelijk een situatie waarin IS en andere radicale groeperingen een 'beheersbaar probleem' worden." En zelfs dat bewerkstelligen kan nog jaren kosten.

"Het is absurd te denken dat onder Poetin Rusland terugkeert naar het Sovjet-tijdperk. Het is een geheel ander land." Uit de mond van de 75-jarige weduwe van de bekendste Sovjet-dissident klinkt het toch anders, temeer daar Natalia Solzjenitsyn haar best doet het Russisch-nationalistische gedachtengoed van haar in 2008 overleden man te blijven vertolken. In haar ogen zijn de veranderingen niet terug te draaien - 'althans dat hoop ik', zegt ze in een gesprek met The Economist. Rusland is vrijer, de verkiezingen zijn ietsje vrijer, de Russen kunnen vrijuit reizen, ze kunnen hun beroep kiezen en ze kunnen wonen waar ze willen.

Volgens haar heeft Poetin er goed aan gedaan om het foutieve beleid van Jeltsin, die voor elke westerse eis zwichtte, terug te draaien. "Het Westen wilde Rusland op zijn plek houden, in quarantaine zetten. De Navo moedigde nieuwe onafhankelijke staten aan zich tegen Rusland te keren."

Solzjenitsyn waarschuwt voor de dreigende toon van het Westen: Rusland verandert niet onder druk. Sterker, die druk verslechtert de situatie. Zij vindt dat het Westen niet begrijpt hoe moeilijk de overgang naar economische en politieke vrijheid voor de Russen was: "Amerikaanse elites begrijpen weinig van historische en psychologische processen, ze zijn niet goed in het onderkennen van historische trends. Er is tijd nodig voor een nieuwe manier van denken."

Alexander Solzjenitsyn zei het twintig jaar geleden al: uiteindelijk heeft het Westen Rusland nodig als bondgenoot.

is niet het einddoel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden