ideeën over de grens

In antieke tijden koos Brittannië al eens voor een exit

Boudicca was een Keltische koningin die haar volk leidde in de strijd tegen de Romeinen. Haar krijgstocht in het jaar 61 naar Londinium eindigde in een bloedbad. De Romeinen hadden de bovenhand. Het standbeeld van de strijdlustige Boudicca valt nu te bewonderen niet ver van het Britse parlement in de stad die de Romeinen stichtten.

De Britse geschiedschrijver Tom Holland (nytimes.com) voert Boudicca op als voorbeeld van de Britse traditie van 'euroskepticisme'. Zijn vraag: zien de Britten zichzelf meer als eilanders of als een Europees volk? Of is het antwoord verre van eenduidig?

Menige Britse patriot beschouwt die Romeinse overwinning van weleer niet echt als een nederlaag, misschien zelfs wel als een zegen. Zo beschrijft een populaire Britse historicus in zijn boek 'The Dream of Rome' het Romeinse rijk als smeltkroes waarin volkeren met verschillende achtergronden een gemeenschappelijk burgerschap verkregen. Daarmee was het Romeinse rijk de grondlegger van de Europese civilisatie. Hij stelt dat rijk tot voorbeeld voor de EU.

Die auteur is Boris Johnson, de flamboyante Londense oud-burgemeester die nu strijdt voor een Brits uittreden. Is hij van gedachten veranderd? Of klopt het, wat de Griekse ex-minister/marxist/econoom Yanis Varoufakis zegt: dat het Brexit-debat allang niet meer gaat over wezenlijke vraagstukken, maar is ontaard in een strijd om het premierschap tussen Johnson en David Cameron (bbc.co.uk)?

Holland meent wel dat Johnsons houding tekenend is voor die Britse ziel (en geografie). Charles de Gaulle had indertijd al zijn bedenkingen of die Britten 'met hun blik gericht op zee en niet op het continent' thuishoorden in de Europese Gemeenschap. Zelfs de Romeinen, schrijft Holland, twijfelden of ze die rare eilanders moesten onderwerpen. Uiteindelijk zouden de Britten zich weten te ontworstelen aan het Romeinse juk en een min of meer onafhankelijk bestaan leiden. "Brittannië, een unicum onder de Romeinse provincies, koos voor exit."

"Als stemmen iets zou uitmaken, zouden ze het ons niet laten doen." Het Britse blad The Economist citeert deze uitspraak van Mark Twain in een artikel over het zorgwekkend dalende percentage burgers dat nog de moeite neemt te stemmen. Ging eind jaren veertig 85 procent van de kiezers in de Oesolanden stemmen, nu is dat 65 procent. Het aandeel van de rijkere, beter opgeleide en oudere kiezers neemt toe, en dat beïnvloedt het beleid, want politici houden nu eenmaal meer rekening met hun potentiële kiezers. Zo nam in de VS de begroting voor de gezondheidszorg met een derde toe, toen vrouwen kiesrecht kregen.

Zou het de democratie ten goede komen als stemmen verplicht was? In 26 landen is dat het geval. The Economist vreest dat apathische, ongeïnformeerde kiezers naar de stembus dwingen, juist de opruiende politici in de kaart speelt. Volgens het blad wringt het ook om die ultieme vrije keuze tot een plicht te maken. Een argument dat Amerikaanse Republikeinen zeker zullen aanvoeren om elke vorm van stemplicht tegen te houden. Onderzoek wijst uit dat stemplicht hun veel zetels zou kosten (althans bij een normale Republikeinse kandidaat; bij Trump gaan gewone regels niet op). Vanwege dat soort weerstand is stemplicht het moeilijkst in te voeren waar het het meest uitmaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden