ideeën over de grens

De populisten zijn niet de oorzaak, maar het product van de crisis in de democratie

Wat is de omvang van uw neocortex en hoeveel vrienden heeft u op Facebook? Rare vraag? Niet voor de Britse antropoloog/evolutionair psycholoog Robin Dunbar. Ruim twintig jaar geleden onderzocht hij de werking van sociale groepen bij onze medezoogdieren. Met behulp van een wiskundige formule gebaseerd op de omvang van de neocortex, berekende hij dat wij mensen een stabiele relatie kunnen onderhouden met zo'n 150 'vrienden'. Dat getal gaat eigenlijk al op sinds de mens zich in het nieuwe stenen tijdperk in nederzettingen vestigde. Doorgaans was dat in groepen van honderd tot tweehonderd. Sindsdien is ons wereldje veranderd en pochen sommige van je beste vrienden dat ze wel vijfhonderd vrienden hebben - op Facebook.

Toch lijkt het onderhouden van vriendschappen 'in het echt' van een andere orde dan hele volksstammen tegelijk vertellen dat je zonet de trein hebt gemist. Dat is precies wat Dunbar onderzocht. Volgens The Economist vond hij - niet tot zijn eigen verbazing - dat zowel bij zwaardere internetgebruikers als mensen met een volledige baan, het gemiddelde aantal Facebook-vrienden respectievelijk 187 en 155 bedroeg. (Facebook-weigeraars telden niet mee.) Ook in andere opzichten is er weinig veranderd. Het aantal mensen op wie je steunt in crisistijden ligt nog altijd rond de vijf, je naaste vriendengroep telt zo'n vijftien mensen. Kennelijk kan ons brein (en onze geest?) niet meer aan.

Wat hebben aanhangers van Donald Trump gemeen? Arm, blank, lager opgeleid? Nee dus. Matthew MacWilliams (politico.com) politiek consulent, vond in een onderzoek dat die telkens genoemde factoren als onderwijs, inkomen, sekse, leeftijd, ideologie en religiositeit er niet veel toe doen. Wat de Trump-aanhangers wel gemeen hadden was een specifieke karaktereigenschap: autoriteitsgevoel. Mensen met een autoritaire persoonlijkheid - een bekend begrip in de sociale wetenschappen - zoeken en volgen sterke leiders en stellen zich agressief op jegens buitenstaanders, vooral als ze zich bedreigd voelen. Dat is precies waar Trump op inspeelt met zijn beloftes en schimpscheuten. In het onderzoek van MacWilliams scoorde 49 procent van de Republikeinen in de top 25 procent op de schaal van autoriteitsgevoeligheid - twee keer zoveel als bij de onderzochte Democratische kiezers. Maar, waarschuwt de onderzoeker, het is zeker niet beperkt tot de Republikeinen. "Trumps aanhang zit diepgeworteld in het Amerikaanse autoritarianisme en het is hoog tijd zijn aanhang niet langer af te doen als een groepje misdeelden."

Haast elk westers land kent zijn Trump-variant. Commentatoren beschrijven hen vaak als een bedreiging voor de democratie. Juister is ze te zien als een product van de huidige crisis in de democratie, stelt Gary Younge in een video op de The Guardian-site. Oorzaak van die crisis: de globalisering. Met kapitaal dat de wereld afstruint voor goedkope werkkracht en gebrekkige regulering, zijn de multinationals machtiger dan regeringen - ongrijpbare machten, zonder gezicht, in een systeem zonder centrum. In die wereld zijn gevoelens van economische onzekerheid en gebrek aan veiligheid zeer reeël. Populistische leiders spelen daarop in. Zij wijzen naar de vreemdeling, de Roma, de moslims, als de zondebok, maar het ware verhaal is de globale economie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden