ideeën over de grens

Waarom vluchtelingen onze identiteit bedreigen

"Zal de vluchtelingencrisis de EU te gronde richten?", vraagt Judy Dempsey van denktank Carnegie aan een aantal analisten. Nee, antwoordt een hunner, Ulrich Speck. De crisis 'dwingt de EU nieuwe regels op te stellen', betoogt Speck. En dat betekent veel touwtrekken. "De kwestie van grenzen en immigratie is zeer controversieel in bijna alle EU-landen. Het is een kwestie van identiteit." De ene kant vreest dat massale immigratie de nationale identiteit bedreigt. De andere kant rekent asiel verlenen aan oorlogsvluchtelingen nu juist tot een kernwaarde van de identiteit. "Maar aan het eind van het debat komt er een compromis - zoals altijd", voorspelt Speck.

Zal dat onvermijdelijke compromis de volgende pluim op de hoed van de Duitse bondskanselier Merkel zijn? Het Duitse tijdschrift Der Spiegel is er niet gerust op. Het blad houdt zijn abonnees voor dat Merkel haar impulsen heeft gevolgd toen ze over het opnemen van honderdduizenden vluchtelingen verklaarde: 'Wir schaffen das'. Daarmee verraste ze deelstaatpolitici die de vluchtelingen onderdak moesten zien te brengen. Maar ze overviel er ook politici in buurlanden mee, buurlanden waar treinstations en snelwegen zich vulden, en waar rechts-populistische partijen zich in de handen spuwen om er electoraal gewin uit te slepen.

"Merkel heeft van de vluchtelingen het grootst mogelijke politieke drama gemaakt, ze heeft de crisis tot een existentiële vraag van de EU verklaard. Dat was een fout, want het is geen optie Europa uiteen te laten vallen doordat men geen overeensteming bereikt over de regels om de vluchtelingen te verdelen", meent het blad. "Om precies dezelfde reden waarom Duitsland in de eurozone niet één op één de D-Mark kon invoeren, zal het ook niet zijn idee van moraal één op één kunnen exporteren."

Ook de Frankfurter Allgemeine Zeitung maakt zich zorgen over hoe andere Europese staten aankijken tegen gidsland Duitsland, en Merkels ambities van 'moreel leiderschap', zoals Der Spiegel het noemt. Zo betogen Britse media, alsook de Britse minister van binnenlandse zaken Theresa May, dat de 'Duitse lokroep' nog meer vluchtelingen ertoe verleidt in gammele bootjes te stappen. Een cartoon in The Spectator toont Merkel als een Lorelei die haar harp bespeelt, te midden van verdrinkende mensen.

Kan Duitsland het dan nooit goed doen? Het geworstel met zijn rol in de vluchtelingencrisis is natuurlijk ingegeven door 's lands gruwelijke geschiedenis, die noopte tot uiterste terughoudendheid in de buitenlandse politiek.

Maar er speelt nog iets anders. "De migranten brengen onze ideologische grondvesten aan het wankelen", betoogt Jörg Thomann op de Faz-site. We meenden dat we op aarde zijn om gelukkig te worden. We gingen op yoga, trainden onze buikspieren en aten vegetarisch. Bezie jezelf door de bril van de wanhopigen en je relatieproblemen en de Cito-toets van je jongste zijn op slag ridicuul. Opeens zien we in wat voor uitzonderingstoestand we eigenlijk leven. We offreren de migranten een biologische appel, maar ze willen de hele mand, of rennen gelijk door naar de McDonald's. Voor onze levenswijze vormt de vluchteling een beproeving. Hij wil niet het beste leven, hij wil een beter leven, of soms zelf alleen maar: in leven blijven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden