ideeën over de grens

Begrijpen we zelf nog wat we zeggen?

Opmerkelijk, de vloed aan analyses rond de jaarwisseling over het ineenstorten van onze wereldorde en de dreigende terugkeer van de Koude Oorlog. "Wat velen in het Westen niet beseffen", schrijft Molly K. McKew op politico.com, "is dat die oorlog er al is." Alleen is Poetins strijd veel subtieler. "Het gaat hem niet om dominantie, hij is uit op het ondermijnen van de westerse wereld." De paradox is dat met zijn inmenging in de Amerikaanse verkiezingscampagne, Poetin ook zegevierde. Maar Trump heeft volgens McKew juist de kwaliteiten om de strijd tegen Poetin te voeren. "Trump is een spelbreker en in tijden van ongekende veranderingen, kan dat een plus zijn. Hij kan bot zijn met het Amerikaanse volk over de dreigingen die ons te wachten staan. En hij gelooft in kracht."


De vraag is of Trump Poetins spel blijft helpen met zijn anti-globalistische en anti-Navo retoriek, of dat hij inziet in wat voor oorlog we ons bevinden, en de visie en strijdlust heeft die te winnen. In McKews analyse vormt Poetins propaganda-oorlog een essentieel element, maar anders dan in de Koude Oorlog: "Het gaat niet om het creëren van een andere waarheid; Poetin is erop uit ons vermogen de waarheid van de leugen te onderscheiden te ondermijnen, zodat wij tegen onze eigen belangen in handelen."


Zijn analyse sluit naadloos aan bij Chi Luu's 'Welkom in het post-waarheid tijdperk', waarin feiten er niet toe doen en politici niet afgerekend worden op het misleiden van het publiek(daily.jstor.org). "Niet alleen onze wereldorde wankelt, ook de betekenis van woorden en zinnen staat op instorten." Het duurde voorheen altijd lang voordat nieuwe woorden en betekenissen algemeen ingang vonden. De snelheid en omvang waarmee dat nu geschiedt, zijn ongekend. Denk alleen al aan hoeveel moeite ouders soms hebben om het vocabulaire van hun kinderen te volgen. In die stroomverstelling zijn we niet langer zeker dat woorden voor iedereen hetzelfde betekenen. Voeg daarbij de enorme 'nieuws'-consumptie gepaard aan een wantrouwen jegens de media, en onze geesten zijn rijp voor viraal verspreid nepnieuws dat inspeelt op ideologische opvattingen en gevoelens. Zo vertroebelt in het post-waarheid tijdperk het publieke debat, met woorden die nieuwe betekenissen krijgen, en politici die vage slogans gebruiken. Verschillende groepen vullen dan hun eigen betekenis in, met als gevolg dat we - met dezelfde woorden - verschillende talen spreken.


In de SF-klassieker 'Het Transgalactisch Liftershandboek'' stop je een geel 'Babelvisje' in je oor, en weet je meteen wat er gezegd wordt, in welke taal ook. Simpel. Maar alle vooruitgang ten spijt: in de echte wereld begrijpt een computer niet wat taal is (economist.com). "Op een ochtend schoot ik een olifant dood in mijn pyjama", grapte Groucho Marx. "Hoe hij in mijn pyjama was gekomen..." De computer snapt de grap niet, de olifant kan net zo goed echt in die pyjama zitten. Conversatie tussen mensen en machines stuit op uitdagingen als spraakherkenning, syntactische en semantische analyse, gezond verstand en begrip van de echte wereld. De laatste twee zijn voor mensen al flink lastig. Hoe programmeer je die? En: hoe verbind je al die elementen met elkaar? Dat is nog moeilijker, want we weten eigenlijk (nog) niet hoe ons brein al die soorten kennis samenbrengt.


Computers snappen ons in elk geval niet

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden