ideeën over de grens

Bij de ontdekking van de trillende kosmos stonden alleen oude mannen - wat leert ons dat?

Misschien doet die dreigende Brexit Europa wel goed, oppert Fintan O'Toole (theguardian.com). Door de geschiedenis heen lijkt Europa zich te hervinden bij gevaar. Zoals toen de Turken voor de poorten van Wenen stonden en Europa zich wist te verenigen. Of toen na die ultieme afbraak van de Verlichting in Auschwitz de Europese Gemeenschap ontstond. Het was geen toeval, meent O'Toole, dat op Luxemburg na, alle stichters van die E.G. koloniale mogendheden waren met hun gevoelens van superioriteit - christendom versus islam, en het wetenschappelijke rationalisme versus het bijgeloof van mindere volkeren (in wier ogen 'Europees een roofzuchtige blanke man met een geweer betekende').

De EG bood Europa weer een plaatsje op het post-koloniale wereldtoneel. Maar terwijl de VS zich verenigd weten door een gedeeld (en verplicht) optimisme over eigen grootsheid, is in Europa de natuurlijke stand van zaken onderlinge strijd. Volgens O'Toole's omgekeerde logica kan Europa zichzelf nu herontdekken, met dank aan Brexit, immigrantencrisis, en Oost/Westverdeling. De angst dat de wereld een behoorlijk belabberd oord is als we niet samenwerken, kan Europa revitaliseren.

De media hebben het meteen verpersoonlijkt: het is Boris tegen David in de strijd om de Brexit. Columnist Bagehot graaft (economist.com) dieper: voor of tegen Europa is bovenal een kwestie van klasse en onderwijs. Cambridge en Peterborough liggen in hetzelfde graafschap, nog geen uur rijden van Londen. Beide groeien hard en hebben een relatief jonge bevolking. In beide komt een op de tien inwoners uit een ander EU-land. Toch is Cambridge een bastion van eurofilie en Peterborough overwegend eurosceptisch. Wat is dan het verschil?

Cambridge is een universiteitsstad, met commerciële laboratoria en high-tech, waar een op de twee mensen heeft gestudeerd; Peterborough is een stad van schoolverlaters. De opiniepeilers weten het al langer: hoe meer jaren school en studie, hoe pro-Europeser. Daarachter schuilt ook de immigratieproblematiek. In Cambridge verrijken Duitsers en Zweden met hun expertise de onderzoeksprojecten. In Peterborough pikken Litouwse aardappelrooiers nog net niet de baantjes in van de bewoners, maar ze zitten hun wel op de hielen. De positieve boodschap is dat steeds meer mensen langer doorleren. Bagehot: "Peterborough vertegenwoordigt het oude Engeland, Cambridge het nieuwe".

Terwijl hij met zijn vakbroeders stond mee te juichen over de registratie van de zwaartekrachtsgolven, viel fysicus Alan Lightman iets op: de leiders van dit project waren zeventigers, zelfs tachtigers. Niks geen jonge Steve Jobsen en Mark Zuckerberg en die in één klap de wereld veroverden.

Generaties assistenten hebben veertig jaar lang aan het onderzoek meegewerkt zonder de vruchten ervan te plukken. En dat terwijl om hen heen onmiddellijke bevrediging steeds belangrijker werd. "We leven in het Tijdperk van het Nu", stelt Lightman (washingtonpost.com), we verliezen ons geduld als onze pc niet meteen opstart. Haast plaagt zelfs ons buitenlands beleid, we willen resultaten zien en investeren minder in langetermijnprojecten. "De oude onderzoekers leren ons opnieuw de waarde van methodisch onderzoek, de waarde van geduld."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden