ideeën over de grens

Waarom Trump en Poetin hetzelfde willen met Europa

Het uiteenvallende Europa, en de rol daarin van het (neo)liberalisme, is onderwerp van een beschouwing waarin Timothy Garton Ash in de New York Review of Books. zeven boeken over Europa recenseert. Liberalisering, deregulering en privatisering - de onderscheidende kenmerken van neoliberaal beleid - hebben vooral in Oost-Europa geleid tot sociale ontwrichting en meer ongelijkheid.


Die post-communistische staten kon slechts één ramp treffen die nog erger was dan de neoliberale economische hervormingen: geen neoliberale hervormingen, grapt Garton Ash. Vergelijk de economie van Polen maar eens met die van Rusland of Oekraïne. In 1989 was het Poolse bruto nationaal product per hoofd van de bevolking even laag als dat van Oekraïne; 25 jaar later was het drie keer zo hoog.


Maar veel Polen in plattelandsdorpen profiteerden minder dan stedelingen, en velen zagen met weerzin hoe, met de opening van de grenzen naar Europa, ook ideeën binnenkwamen over vrije abortus en homoseksualiteit. In Polen en elders ontwaart Garton Ash "een reactie tegen de gevolgen van economisch en sociaal liberalisme, die nu de verworvenheden van het politieke liberalisme bedreigt."


Links heeft met Trump gekregen wat demonstrerende activisten en Franse boeren niet voor elkaar kregen: de neoliberale wereldorde, die arbeiders blootstelde aan de gure wereldwijde vrije markten, wankelt, schrijft Eric Posner, hoogleraar internationaal recht (ericposner.com). De nieuwe Amerikaanse president denkt dat er voor de VS meer winst uit het trans-Atlantische handelsverkeer valt te halen als hij het Europese handelsblok kan verzwakken (zie zijn lof in Bild en The Times over Brexit en kritiek op de Duitse dominantie in de EU).


Trumps strijd met Europa heeft, naast een economische, ook een culturele component, meent Posner: Trump en zijn aanhangers zijn uit op vernedering van Europa, dat zich van oudsher positioneerde als kampioen mensenrechten, tussen de Sovjet-Unie en de VS in. Geen wonder dat Trump toenadering zoekt tot Poetin, die eenzelfde spel speelt met de kibbelende Europese landen. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is Rusland nauwelijks meer een bedreiging voor Amerika, dus als bondgenoot heeft hij het uiteenvallende Europa niet nodig.


In zijn zenuwenoorlog met de EU haalde Poetin deze week een succesje. Hij ontving Igor Dodon, de in november gekozen pro-Russische president van Moldavië. Dat is deels bezet door Russische 'vredestroepen' en zucht onder Russische sancties, ingesteld toen het land in 2014 een associatieverdrag sloot met de EU (EU-observer.com). Maar Dodon verkondigde in Moskou dat dat verdrag de prullenbak in kan als zijn socialistische partij de meerderheid krijgt bij de verkiezingen in 2018. Dit zei hij tot ontsteltenis van Moldavië's premier Pavel Filip, die van een andere politieke kleur is. Filip fulmineerde dat de president ver buiten zijn boekje is gegaan, en dat Moldavië vasthoudt aan de pro-Europese koers. De EU heeft Moldavië net vorige week 100 miljoen euro steun toegezegd, onder meer voor de bestrijding van corruptie. Dodon kreeg in Moskou alvast voor elkaar dat Moldavië waarnemersstatus krijgt bij Poetins EU-concurrent, de Euraziatische Economische Unie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden