ideeën over de grens

De ellende met referenda is dat de kiezers steevast het verkeerde antwoord geven

Angela Merkel mag dan haar nek uitsteken, de Duitse kanselier weet zich gesteund door een aanzienlijk deel van de jongeren. De Duitse jeugd is in meerderheid pro-immigratie en vreest vreemdelingenhaat, zo valt te lezen in de laatste Shell 'Jugendstudie'. Shell begon zijn onderzoeken naar jongeren tussen de twaalf en vijfentwintig in 1953. Het bijzondere van dit zeventiende rapport is dat het voor het eerst gaat over een generatie die opgroeide in een herenigd Duitsland, zonder Koude Oorlog, zonder Muur. Tegelijkertijd is het een generatie die haar plaats moet vinden in een wereld vol crises.

De bevindingen verklaren wellicht waarom in Duitsland vele jongeren (meer dan bij ons?) zich inzetten voor de vluchtelingen. In 2006 wilde nog 58 procent de vluchtelingenstroom beteugelen, nu is dat 37 procent. De jeugd is ook behoorlijk politiek bewust. Zes op de tien hebben aan een politieke activiteit meegedaan, een op de vier heeft aan een demonstratie deelgenomen. Maar laat politieke partijen niet te vroeg juichen, want zij genieten weinig vertrouwen. Wie wel? Mensenrechten- en milieuorganisaties, de gerechtshoven en de politie(!).

Referenda zijn een 'instrument van dictators en demagogen', riep Margaret Thatcher in 1975. Haar wrevel gold het door Labour voorgestelde referendum over het al dan niet blijven in de Europese Gemeenschap. Een Conservatieve regering had twee jaar eerder tot deelname besloten. Nu is het premier Cameron die zijn Conservatieve achterban een referendum over een Brexit heeft beloofd.

Het probleem met referenda is volgens The Economist dat ze zo onvoorspelbaar zijn. De afgelopen 25 jaar hebben kiezers in verschillende Europese landen herhaaldelijk het 'verkeerde' antwoord gegeven, zelfs als alle politieke partijen voor de andere kant campagne voerden. Vaak ging het niet om de zaak zelve, maar om impopulaire regeringen af te straffen. Ook de peilingen bleken misleidend. Veelal komt het aan op de ruim 30 procent zwevende stemmers, en die neigen vaak naar behoud van de bestaande situatie, onder het motto 'je weet wat je hebt, je weet niet wat je krijgt'.

Voor de meeste landen komt de strijd tegen IS, ook wel aangeduid als Isis, niet op de eerste plaats, ook al hebben ze er de mond vol van. Sommige spinnen zelfs garen bij de opmars van IS in hun conflicten met vijanden die ze als gevaarlijker beschouwen. "Ze haten hun buur meer dan IS", zegt een Amerikaanse functionaris in de Wall Street Journal, die nog een stap verder gaat: "De tegengestelde agenda's van regionale machten (Iran versus Saudi-Arabië) alsook internationale spelers (Rusland versus VS) helpen Isis."

Neem Ruslands aanval op Syrische rebellen, waardoor IS een fiks aantal dorpen kon veroveren. De VS (plus Europese bondgenoten) zijn mogelijk de enige die het vernietigen van IS wel boven aan hun lijstje hebben staan. Maar Washington wil geen Amerikaanse lijkzakken en laat het 'grondwerk' aan anderen over - wat niet echt lukt.

"Het voedt", schrijft de krant, "wilde theorieën dat ook Washington niet uit is op de vernietiging van IS, maar baat heeft bij een instabiele regio. En het voedt IS' imago als 'onoverwinnelijk', en vergroot zo zijn aantrekkingskracht."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden