Idealen Solidariteit geofferd aan machtspolitiek partijen

De Poolse premier Buzek heeft een speciale commissaris aangesteld om in de hoofdstad Warschau orde op zaken te stellen. Daarmee bruuskeert hij het lokale zelfbestuur, een basisideaal van het oude Solidariteit.

Het besluit van premier Jerzy Buzek om gemeenteraad en -bestuur van Warschau-Centrum aan de kant te schuiven, heeft een storm van protest losgemaakt. De leider van de post-communistische oppositie, Leszek Miller, noemde het ,,een roofoverval op klaarlichte dag'', waarvoor Buzek verantwoording moet afleggen voor het staatstribunaal. De kritiek van Buzeks coalitiegenoot de Vrijheidsunie (UW), die net als Buzeks eigen Verkiezingsactie Solidariteit (AWS) is voortgekomen uit de anti-communistische oppositie, was minder retorisch, maar des te dodelijker: ,,Een aanslag op het lokale zelfbestuur''.

Lokaal zelfbestuur was een van de belangrijkste idealen van het oude Solidariteit en vormde dan ook een belangrijk programmapunt van de regering AWS-UW. Bij de invoering ervan bleek echter, net als bij andere hervormingen, dat de AWS met zijn vriendjespolitiek, corruptie en bestuurlijke arrogantie de post-communisten naar de kroon steekt. Nu de AWS de lokale democratie in 's lands grootste gemeente de nek omdraait, vragen veel Polen zich af wat de Verkiezingsactie Solidariteit nog te maken heeft met het oude Solidariteit.

De door Buzek aangestelde commissaris, Andrzej Herman van het AWS, was volstrekt duidelijk waarom zijn superieuren hem hebben aangesteld: ,,Ik ben ingehuurd om in Warschau orde op zaken te stellen.'' De stad gaat al geruime tijd gebukt onder een onoverzichtelijk en ingewikkeld bestuurssysteem, een probleem dat wordt verergerd door de aanhoudende politieke onrust. Volgens de uit hun ambt gezette raadsleden en burgemeester vergroot de komst van een omstreden commissaris de chaos. Bovendien is de AWS volgens hen de hoofdschuldige van de politieke malaise.

Tot april van dit jaar regeerden AWS en UW samen de gemeente. De AWS-fractie raakte echter intern slaags, waardoor er van een stabiel bestuur geen sprake meer was. Daarop besloot de UW met de postcommunistische SLD in zee te gaan. Dit tot woede van de AWS-raadsleden, die ingrijpen van hogerhand eisten. In de nacht van woensdag op donderdag ging Buzek door de knieën voor de druk van zijn partijgenoten.

Daarmee heeft hij een bom onder zijn eigen regering gelegd. De Warschause raadsleden hebben zijn beslissing aangeklaagd bij het Administratief Hooggerechtshof. Indien het gerecht hen in het gelijk stelt, zit er voor Buzek weinig anders op dan op te stappen, aangezien hij nadrukkelijk de verantwoordelijkheid heeft genomen voor de beslissing.

Een andere variant is dat coalitiegenoot UW het voor gezien houdt. Meerdere UW-kopstukken gaven te kennen dat de maat vol is. De coalitiegenoten staan in meerdere belangrijke zaken lijnrecht tegenover elkaar. Zo boycot een groot deel van de AWS de plannen voor belastinghervorming van vice-premier Leszek Balcerowicz. De belangrijkste reden voor de UW om niet uit de regering te stappen zijn de opiniepeilingen, waarin de post-communisten van de SLD op een meerderheid afstevenen.

Indien Buzek zijn eigen beslissing overleeft, is hij gedoemd tot een vegeterend premierschap. Het besluit en de manier waarop het genomen werd -onverwacht in het holst van de nacht- laat nogmaals zien dat hij een gijzelaar is van zijn eigen groepering. De AWS is een samenraapsel van partijen rondom de vakbond Solidariteit, dat Buzek bijeen houdt door concessies te doen. Naarmate de spanningen binnen de AWS oplopen heeft hij steeds minder tijd en armslag om te regeren. Bij belangrijke stemmingen in het parlement blijkt de premier keer op keer niet in staat zijn eigen parlementariërs in het gareel te houden, waardoor de regering in feite een minderheidsregering is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden