Ideale partij van Spruyt is bovenal conservatief

Een christelijk-conservatieve partij is een waterig mengsel waarin het christelijke amper te herkennen zal zijn, menen Jan-Willem Kranendonk en Maarten van Ooijen.

Bart Jan Spruyt bepleit de oprichting van een nieuwe conservatieve partij, waarin CDA, SGP en ChristenUnie en een flank van VVD en PVV samen zouden komen (Opinie, 28 september). "Macht mag als macht in dienst wordt gesteld van een ideaal, van ideeën", aldus Spruyt.

Maar de idealen van het confessionele en conservatieve denken zijn geen kopieën. Verschillen zijn bijvoorbeeld zichtbaar op de klassieke vrijheidsagenda die Spruyt als gemeenschappelijke referentiekader neemt. Het pregnantst komt dat naar voren bij het verbod op rituele slacht, dat gesteund wordt door de VVD en PVV in de Tweede Kamer en door de PVV óók in de Eerste Kamer.

De christelijke politieke partijen waren van begin af aan terughoudend. Binnen dezelfde klassieke vrijheidsagenda werd het verbod op gewetensbezwaren van ambtenaren door de gehele VVD- en PVV-fractie - in tegenstelling tot de christelijke partijen - gretig geaccepteerd.

Maar ook op een meer filosofisch niveau zijn de verschillen waarneembaar. In de confessionele traditie bestaat een permanente verankering van het denken in (de waarden van) het Evangelie, terwijl het conservatisme blijft steken op het geweten en algemene morele bewustzijn. Natuurlijk zijn op sommige zaken gemeenschappelijke idealen te ontdekken, zoals de ruimte die overheid behoort te geven aan het eigen geweten, en de beperking van de macht, grootte en verwachtingen van de overheid. Mocht Spruyt als ideaal hebben meer kiezers voor deze idealen te verwerven, dan is dit lovens-waardig, maar waarschijnlijk niet erg effectief.

Confessioneel
De genoemde flank van VVD en PVV zal zich namelijk vanwege de beeldvorming niet wensen te associëren met een partij waarbinnen ook confessionele geluiden te horen zullen zijn. Een deel van de CDA-achterban zal zich niet meer herkennen in een partij waarbinnen expliciet confessionele partijen zijn opgegaan (ChristenUnie en SGP). Niet voor niets is de wegloop bij het CDA niet ten goede gekomen aan CU of SGP. En ten slotte hecht de achterban van SGP en ChristenUnie grote waarde aan de expliciete verankering van het christelijk geloof in hun partij, die in een dergelijke conservatieve partij niet zichtbaar zullen zijn. Helaas voor Spruyt bestaat de potentiële kiezersschare van deze partij niet in het optellen van zetelaantallen.

De stelling van Spruyt dat christelijke partijen tot een "irrelevante factor zijn gedecimeerd" is feitelijk onjuist. ChristenUnie heeft na de paarse jaren voor het eerst regeringsverantwoordelijkheid gedragen, SGP haalde bij de laatste verkiezingen een hoger aantal stemmen dan ooit tevoren en het CDA heeft ook met minder zetels deelgenomen aan het kabinet. Daarnaast is de invloed van kleinere partijen in het algemeen toegenomen omdat het parlementaire stelsel is versnipperd. Mochten christelijke partijen kleiner blijven in zetelaantal, dan blijven toch voldoende kansen om beleid te beïnvloeden.

Een dergelijke conservatieve partij gedijt veel beter in een samenleving waar het 'cultuurchristendom' aanwezig is, zoals bij de Conservatives (Engeland) of het CDU/CSU (Duitsland). In Nederland is onzeker of dit cultuurchristendom wel aanwezig is en daarmee is op zijn minst onduidelijk en onzeker wat de voedingsbron voor een dergelijke conservatieve partij zal zijn.

Zelfs al zou een brede conservatieve partij voor zetelwinst zorgen, dan prevaleert niet de macht van het getal, maar de kracht van de boodschap. Bij de SGP en ChristenUnie is de christelijke kleur in de boodschap duidelijk aanwezig, al zijn de tinten verschillend. De conservatieve partij van Spruyt zal een wel heel waterig mengsel zijn van christendom, liberalisme en rechts denken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden