Icoon van Havana aan de Waal herleeft voor één dag

Oudere jongeren missen hun Politiek-kultureel centrum O42

Het is rustig aan de Oranjesingel 42 in Nijmegen. Te rustig. Achter draait de middagfilm: 'Irrational Man' van Woody Allen. In het strak ingerichte eetcafé voorin, aan de drukke verkeersader rond de binnenstad, praten gasten op gedempte toon. Frans Vreede (65), pretogen en lange grijze lokken, monstert het pand. Ooit leidde hij hier alles in goede banen als directeur van het Politiek-kultureel centrum O42. Eenmaal herleven die tijden, de seventies en eighties. Zaterdagavond.

"Zullen we die film verstoren", oppert hij grijnzend. Zijn wilde haren wapperen. De filmzaal van het complex Lux Oranjesingel is de voormalige legendarische Blauwe Zaal van O42. Maar zijn drie O42-vrienden reageren mat. Ze bekijken de zwart-witfoto's die O42's jazz-organisator Wim Westerveld (60) laat rondgaan. Het eerste Politiek Kultureel Kaffee in 1977 met een piepjonge Paul Scheffer. En kijk: rijen bezoekers tot op het Keizer Karelplein voor een Bhagwan-debat.

Een huiskamer van Nijmegen was O42 tussen 1976 en 2000. Het thuis vooral voor linkse, alternatieve en cultureel geëngageerde stadsbewoners. De stads- en wereldproblemen werden daar besproken. Een verantwoord uitje. Na de Pierson-krakersrellen in 1981 hield O42 een Piersontribunaal. Cultureel was O42 eigenzinnig. De controversiële Amerikaanse artieste Lydia Lunch werd ingevlogen, de Duitse kunstenaar Joseph Beuys sprak. Jazz- en wereldmuzieklegenden kwamen graag.

Vreede vertelt hoe Oranjesingel 42 in bezit kwam van zijn studentenvakbond USN. "We moesten grip krijgen op het pand. Onder meer de Kommunistiese Eenheidspartij KEN-ML kraakte de kantoortjes boven. Ik herinner me vechtpartijen." In 1976 waren pogingen de Katholieke Universiteit te bekeren tot het marxisme al mislukt. "Studenten gingen 's weekends naar huis", zegt O42-deejay Jan Ligthart (58). "Met de vuilewas-expresse naar Limburg. Dan was het stil."

Vreede was USN-bestuurslid. "Het culturele stadsleven was deplorabel", zegt hij. "Maar het bruiste van de politieke en culturele initiatieven. We bezochten in Amsterdam het Bimhuis, Melkweg, het Shaffytheater, De Balie. O42 werd uiteindelijk alles ineen. Nijmegen is niet groot. We openden het eerste eetcafé. Wat had je in Nijmegen? Een pizzeria, de chinees, Moeke Nas en Vieze Herman. Bij ons at je voor weinig. Niet alleen studenten. Nee, iedereen. Die integratie wilden wij juist."

O42 werd vanbinnen wit geschilderd. Gedurfd. "Idee van ontwerpers Jos Rutten en Karel Martens", zegt Vreede. "Bezoekers vonden ons een steriel ziekenhuis. We moesten vaak schilderen vanwege de sigarettenrook." Naast subsidies bracht de tap geld in het laatje. Behalve die avond dat stadsrocker Frank Boeijen zijn eerste en enige O42-optreden gaf. Vreede: "We hoopten op een goede bieromzet. Maar de zaal zat vol veertienjarigen met muntjes van thuis voor een glaasje sinas."

In de hoogtijdagen zond de VPRO live uit vanuit O42: 'De Wilde Wereld' op Hilversum 3, jazz op Hilversum 4. "Kun je nagaan: Amsterdammers kwamen voor cultuur naar Nijmegen", zegt Ligthart. In Nijmegen viel in die jaren echt iets te beleven. Westerveld herinnert zich Candy Dulfer. "In onze persberichten bleef ze járen zestien jaar", gniffelt hij. "Ze was het al op haar veertiende." Maar na 1990 had de stad genoeg O42-sfeer opgezogen. De huiskamer raakte sleets.

"Als een nachtkaars ging O42 uit", zegt Ligthart, die net als Westerveld en Vreede ging werken in de muziekwereld. "In die jaren was het linkse karakter verdwenen." De stadspolitiek zelf werd 'Havana aan de Waal'. Cultuurinitiatieven bloeiden op vanuit O42, zoals de Valkhoffeesten. De sfeer van O42, van alles dwars door elkaar, wordt echter node gemist. Door oud-bezoekster Hedi Delheij (56) bijvoorbeeld. "O42 was mijn tweede huis", zegt ze. "Hier vond ik mijn man."

Via Facebook was de reüniewerkgroep zo opgericht. "Ik had al snel 250 facebookreacties", vertelt ze. Oranjesingel 42 heeft echter geen plek voor O42. De Blauwe Zaal met befaamde akoestiek bestaat niet meer. "In het Honig-fabriekscomplex waar O42 zaterdagavond herleeft, hangt de juiste sfeer", zegt ze. Een reünie? Westerveld kijkt verstoord op. "Liever: revival." Vreede besluit: "O42 revisited. We proeven de sfeer nog een keertje."

Op www.o42.nl is het programma van zaterdag te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden