Ibarretxe maakt zelfbeschikking tot prioriteit

Baskenland moet nieuwe stappen zetten op weg naar meer onafhankelijkheid, vindt de terugkerende lehendakari (premier) José Juan Ibarretxe, een nationalist. Uit Madrid kwam de voorspelbare reactie, van regering en oppositie: Pak eerst de Eta-criminelen maar eens aan.

MADRID - 'Urgent' kwalificeerde gisteren de politieke leider van de gematigde Basken, José Juan Ibarretxe, het door hem aangekondigde parlementsdebat over de vraag of Baskenland niet nog autonomer dan nu geregeerd moet worden. ,,Als wij het zelfbeschikkingsrecht willen, kunnen zelfs de Spaanse tanks dat niet verhinderen'', had Juan Maria Atutxa, voorzitter van het Baskische parlement in Vitoria al eerder gezegd.

Met die prioriteit en begeleid door een Eta-aanslag in Madrid is een nieuwe regeerperiode in Spaans Baskenland begonnen. Veel noviteiten zijn er niet sinds de regionale verkiezingen van 13 mei. Even leek het erop dat Nationale Baskische Partij (PNV) in zee zou gaan met het communistische Izquierda Unida (IU) om de regeringsbasis te kunnen verbreden. Maar het budget dat de PNV aan het extra ministerie van huisvesting wilde toekennen, was zo laag dat de communisten voor de eer bedankten.

Met één zetel van de absolute meerderheid verwijderd zal Ibarretxe vandaag opnieuw gekozen worden tot lehendakari, zoals het premierschap in Baskenland wordt genoemd. Die meerderheid geeft hem meer politieke armslag dan vóór de verkiezingen. Toch moet hij rekenen op dezelfde weerstand van de socialisten en de Partido Popular in Baskenland waarin de Spaanse ex-minister van binnenlandse zaken Jaime Mayor Oreja, nu de hoofdrol speelt. Niet als lehendakari maar als oppositieleider, een bittere pil voor premier José Maria Aznar die op 13 mei verzekerd dacht te zijn van de verkiezingszege met zijn troefkaart (Mayor Oreja) uit Madrid.

Zonder het woord expliciet te noemen benadrukte Ibarretxe gisteren tijdens het debat over zijn regeringsprogramma dat het zelfbeschikkingsrecht hoge prioriteit heeft. De reactie uit Madrid was voorspelbaar. Regering en socialistische oppositie verwijten Ibarretxe dat hij het kostbaarste goed in een democratie -de vrede- in de waagschaal stelt om eigen politieke doelen te bereiken. ,,Het zou beter zijn om de hoogste prioriteit te geven aan het elimineren van de Eta-criminelen'', zei minister Rajoy van binnenlandse zaken.

De vrees dat de nieuwe regering zelf een volksraadpleging wil organiseren waarin het thema van de onafhankelijkheid centraal staat, blijft voorlopig in de la. De gematigde vakbond ELA -de grootste in Baskenland- heeft zich al uitgesproken voor zo'n referendum. Maar een woordvoerder van de PNV heeft die mogelijkheid voorlopig als 'sciencefiction' van de hand gewezen.

Omdat de PNV op 13 mei ruim won, kunnen de Baskische nationalisten de toon zetten. Aznar moet inbinden en heeft laten weten dat de institutionele contacten tussen de centrale regering in Madrid en de regionale regering in Vitoria hervat kunnen worden. Maar van harte zal het niet zijn. ,,We zullen de nieuwe regering beoordelen op haar daden'', is tot dusver het meest gehoorde commentaar.

Inmiddels hebben de radicale Basken hun wonden gelikt na hun verkiezingsnederlaag. Euskal Herritarrok blijft nog bestaan als electoraal merk maar het vroegere Herri Batasuna is opgegaan in Batasuna, een partij die weigert het geweld te veroordelen. Een nieuw verfje dus over een oude deur die al lang in het slot is gevallen. Juist daarom is dat voor enkele dissidenten de reden geweest om uit de trein van de radicalen te stappen. Cynisch genoeg verwijt Batasuna-voorman Arnoldo Otegi hen dat zij ,,de regels van het democratische spel saboteren''.

Eta onderstreepte dat aan de vooravond van het parlementsdebat in Baskenland met 40 kilogram explosieven die in Madrid de lucht ingingen. Een politieman werd op slag gedood. Hij is het 32ste slachtoffer van de Eta sinds de wapenstilstand eind 1999 werd verbroken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden