Huwelijksvoorbereiding ondergeschoven kindje Bisdom Den Bosch geeft spoedcursus voor bruidsparen

UDENHOUT - In de pastorie van de Heilige Lambertus-parochie in het Brabantse Udenhout komt op maandagavond een tiental jongeren samen. Al enkele jaren draagt de kerk in Udenhout een steentje bij aan de voorbereiding van jongeren op hun huwelijk. Het thema van deze derde en laatste avond luidt: wat betekent het kerkelijk huwelijk voor je?

Het onderwerp komt niet goed uit de verf. Het aanwezige gast-echtpaar dringt er bij de jongeren op aan, na te denken over het Godsbeeld dat ze hebben. Dat gebeurt aan de hand van vragen als: wanneer wist je echt dat er wel een God moet zijn? Wanneer heb je echt gebeden? Welke kerkelijke viering deed je echt goed? De ervaringen komen snel los. Ruud vertelt dat hij houvast had aan een uitvaartmis. Jean-Paul vindt het bijzonder dat hij tot rust kan komen in een kerkgebouw.

Het gesprek springt al snel over naar de geloofsopvoeding. Kun je het wel maken kinderen het geloof op te dringen? Zijn ze dan niet het slachtoffer van indoctrinatie? En hoe zit dat met het overdragen van normen en waarden? De meesten zullen hun kinderen zeker geen bijbelverhalen voorlezen, blijkt in de discussie. Het gast-echtpaar hoedt zich ervoor z'n eigen mening te geven. Het wil alleen de gedachtenwisseling tussen aanstaande echtparen op gang brengen.

Dit jaar is het Jaar van het Gezin. Of dat ook Jaar van het Huwelijk betekent, is de vraag. Onlangs werden in Groot-Brittannië de resultaten gepubliceerd van een onderzoek naar het huwelijkspastoraat door de kerken. Conclusie van de enquête, gehouden onder geestelijken en predikanten, was dat met name de anglicaanse priesters hieraan weinig tijd besteden. Té weinig, vond onderzoeker J. Butler van het Huwelijks- en gezinsproject aan het Cheltenham en Gloucestercollege voor hoger onderwijs. Een kleine inventarisatie van de situatie in Nederland leert dat die deels vergelijkbaar is met de stand van zaken in de anglicaanse kerk. Maar de ene kerk is de andere niet.

In de hervormde kerk, de gereformeerde kerken en de evangelischlutherse kerk lijkt kerkelijke huwelijksvoorbereiding een ondergeschoven kindje te zijn. Ds. H. Kuyk, secretaris van het samenwerkingsorgaan voor het pastoraat van deze drie kerken, zegt dat kerkleden met trouwplannen meestal maar één gesprek over hun voornemen krijgen met de predikant. Bovendien wordt dat gesprek voor een groot deel bepaald door de praktische invulling van de huwelijksdienst.

Kuyk wijt dit “niet alleen aan tijdgebrek, maar ook aan prioriteitgebrek. De carrière van de predikant blijkt nogal eens belangrijker dan zijn pastorale werk.” Daarnaast ligt de oorzaak in de traditionele manier waarop de predikanten hun tijd invullen. “Ik mis een stuk flexibiliteit. Als er drie bruidsparen in de gemeente zijn, moet de predikant daarop kunnen inspringen.”

Het samenwerkingsorgaan tracht predikanten en ouderlingen bewust te maken van hun taak op dit gebied. De brochure 'Trouwen in de kerk' heeft een vervolg gekregen in de brochure 'Gemengd gehuwd? Welkom!', die zich richt tot predikanten en ouderlingen die te maken hebben met bruidsparen van wie de een protestants is en de ander rooms-katholiek. Een derde brochure over het huwelijk tussen een gelovige en een niet-gelovige verschijnt binnenkort.

In meer orthodox protestantse kerkgenootschappen is al evenmin veel aandacht voor huwelijksvoorbereiding. Er is geen speciaal programma voor. Tijdens preek, catechisatie en bijbelkringen kan het onderwerp wel aan de orde komen. Plaatselijke kerken hebben, doordat ze vaak wat kleiner zijn, wel betere mogelijkheden voor het onderlinge pastoraat, meent de christelijke gereformeerde ds. J. van Amstel uit Ede, auteur van in de rechterflank veelgelezen boekjes over gezin en relaties.

In de meeste r.-k. bisdommen verschilt de situatie niet van die in de protestantse kerken. Drs. H. Degen, coördinator van de Diocesane dienst huwelijk, gezin en relatievorming in het bisdom Den Bosch, schat dat “een priester over het algemeen één gesprek heeft met een stel dat wil trouwen. De besten wijden er misschien twee aan.”

Zijn bisdom ondernam daarom actie. In vergelijking met sacramenten als het vormsel, de eerste communie en het doopsel vond men de aandacht voor het huwelijk te beperkt. In plaats van een handleiding voor pastores zoals in de protestantse kerken, werd naar buitenlands voorbeeld een omvangrijk netwerk van 'gast-echtparen' opgezet. Hun aantal is inmiddels gegroeid tot 350. Zij verzorgen alleen of met enkele echtparen samen een aantal bezinningsavonden voor stelletjes. Jaarlijks bezoeken drie- tot vierduizend bruidsparen in het bisdom deze gespreksavonden.

Deze 'spoedcursus' duurt gewoonlijk drie avonden. Op de eerste komen onderwerpen aan de orde als de rolverdeling tussen man en vrouw en het overleven van conflicten. De tweede gaat over echtelijke trouw, het levenslange verbond en intimiteit. Op de laatste avond komen geloofsvragen aan bod en wordt het belang van het huwelijk als sacrament besproken. Ook wordt, als dat van toepassing is, gesproken over het kerkelijk gemengde huwelijk.

Is de pastor bij dit alles nu buiten spel komen staan? “Nee”, benadrukt Degen, “hij neemt deel aan de eerste en aan de derde avond. Bovendien heeft hij voor en na de gespreksavonden een afzonderlijk onderhoud met elk tweetal.”

“Wezenlijke vragen blijken in een verkeringstijd vaak nog niet aan bod te komen”, zo verklaart Degen de noodzaak van huwelijksvoorbereiding. “De avonden hebben al enkele malen tot gevolg gehad dat een voorgenomen huwelijk uiteindelijk toch niet doorging. Ik zeg niet dat deze vorm van bezinning het echtscheidingscijfer omlaag brengt, maar we zetten de jongeren wel aan het denken over hun relatie.”

Samenwonende jongeren die trouwplannen hebben, zijn ook welkom op de cursus. Degen wil dat samenwonen gezien gaat worden als een nieuwe vorm van verloving, in de kerk maar ook daarbuiten. “Samenwonen moet een stap worden naar het definitieve levensverbond.”

Met alle activiteiten op het gebied van kerk en huwelijk blijft Den Bosch vooralsnog een uitzondering. Ook de andere bisdommen beschikken echter inmiddels over een commissie, die het huwelijkspastoraat aan het ontwikkelen is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden