Huwelijksdwang vaker ter discussie

Het klimaat lijkt er niet naar om genuanceerd naar huwelijksdwang te kijken. Politici roepen: strafbaar stellen. Toch pleiten cultureel antropologen Bartels en Storms voor nuance in de discussie over dit onderwerp.

Rob Pietersen

Cultureel antropologen Edien Bartels en Oka Storms van de Vrije Universiteit deden voor de gemeente Amsterdam onderzoek naar de keuze van een huwelijkspartner. Dat onderzoek wordt vandaag gepresenteerd tijdens de eerste landelijke conferentie ’Aanpak huwelijksdwang’ in Amsterdam, georganiseerd door kenniscentrum Movisie.

Er wordt gesuggereerd dat huwelijksdwang niet afneemt en dat er harder moet worden opgetreden. Bartels en Storms weerspreken dat aan de hand van hun studie onder groepen allochtone Amsterdammers. „Jongeren lopen sneller dan ouderen, maar ook bij de ouders is het onderwerp geen taboe meer. Er wordt steeds meer volop over huwelijksdwang gediscussieerd”, zegt Bartels. Zij heeft vergelijkingsmateriaal omdat ze ook in 2005 over dit onderwerp publiceerde.

Dit onderzoek is een verdieping: veel uitgebreider, zegt ze. Naast de Turkse en Marokkaanse groep werden ook Somaliërs, Hindostanen, Koerden, Pakistanen en Afghanen geïnterviewd.

Huwelijksdwang komt voort uit de angst van ouders voor de boze Nederlandse buitenwereld, ze zijn bezorgd over ’al die vrijheid’. Iedereen wil het beste voor het kind, keurt huwelijksdwang eigenlijk af, maar door druk van de familie is de partnerkeuze toch niet altijd vrij.

Bartels en Storms spraken met veel ’slachtoffers’ die alles behalve een sprookjeshuwelijk achter de rug hebben, maar desondanks tegen strafbaarstelling van gearrangeerde huwelijken zijn. Je gaat je eigen ouders toch niet aangeven? hoorden ze. Of: Ze hadden het beste met me voor, dat maakt ze toch niet crimineel?

Waar stopt gearrangeerd en waar begint vrije keuze? De onderzoekers spreken over een langgerekt grijs gebied. Bartels: „Strafbaar stellen zou misschien wel preventief kunnen werken, maar is juridisch heel lastig.” Het ideaalbeeld is voor veel ouders nog niet veranderd. „Turkse ouders willen voor hun zoon het liefst een Turkse meid. Voor de taal en religie, om met de schoonfamilie het Suikerfeest te kunnen vieren. Ten slotte willen ze het liefst een schoondochter van binnen de familie.”

Dat is het traditionele denken. Maar Bartels en Storms zien steeds meer jongeren die zelf hun partner kiezen, ze signaleerden de eerste tekenen van een gedragsverandering: religie wordt belangrijker dan etniciteit. Het maakt minder uit of de partner Turks, Marokkaans of Pakistaans is, als hij/zij maar moslim is. Storms: „Maar er is ook meer oog voor het belang van homogamie: een partner uit dezelfde klasse, met dezelfde achtergrond. Niet iemand uit de bergen van Marokko halen.”

Het gaat absoluut de goede kant op, zeggen Bartels en Storms, die echter ook struikelblokken optekenden. Ouders leven vaak tussen twee werelden in, jongeren in het hier en nu. De communicatie onderling is slecht. Ineens komt moeder met een kandidaat en denken de jongeren dat ze geen ’nee’ kunnen zeggen.

Daarnaast is er eigenbelang. Ouders zoeken de ideale schoondochter of schoonzoon omdat ze aan hun oude dag en hun verzorging denken. Soms is een huwelijk de enige mogelijkheid een familielid een verblijfsvergunning te geven. En tot slot de geïsoleerde gezinnen. Bartels: „Daar wordt niet gecommuniceerd maar gecommandeerd. In die chaotische gezinnen komt eerder huwelijksdwang voor. Dat zijn ook de gezinnen waar kinderen weglopen, of vaders hun echtgenotes en kinderen in Marokko of Turkije dumpen.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden