Huub van 't Heks hevige hartstocht voor de opera

GRONINGEN - "L'amero saro costante!" , antwoordt Huub van 't Hek na een voor zijn doen ongebruikelijk lange stilte op de vraag welke aria hem het meest ontroert.

HANS DE PRETER

"Bij die hemelse aria uit de opera 'Il Re Pastore' van Mozart moet ik telkens in m'n ogen moet wrijven. Dat is een ariaatje van een zo'n godsliederlijke schoonheid! Daar schieten woorden tekort. Waarom die aria, waarin de trouw wordt verheerlijkt, zo mooi is, valt niet uit te leggen. Dat stuk kun je alleen maar opzetten en er naar luisteren. En wie het dan nog niet begrijpt, moet maar melk gaan drinken." .

Van 't Hek (45) is hartstochtelijk operaliefhebber. Gedreven kan hij over zijn passie vertellen. Over Carmen, zijn onafhankelijke heldin op wie hij "stapelgek" is. Over Rigoletto, die een beroerd bestaan leidt, vernederd en geknecht, en die z'n dochter Gilda voor hetzelfde treurige lot wil behoeden. "Soms als ik in een warenhuis loop of bij een groot bedrijf kom, zie ik hem staan: Rigoletto. Mensen die in een wereld leven waarin op een verschrikkelijke manier met ze wordt omgegaan. Het thema uit die opera is volkomen tijdloos en voortdurend actueel."

In zijn werkkamer staan kasten vol langspeelplaten met opera's. Een cd-speler heeft-ie niet, omdat hij het geluid daarvan in vergelijking tot een pick-up ontoereikend vindt. Wel heeft hij een videorecorder en tal van videobanden met opera's. Energiek en driftig gesticulerend vertelt hij over zijn liefde voor de opera. "Er zijn zo veel prachtige opera's: het is onmogelijk de fraaiste te noemen. Er zijn er zoveel die ik de mooiste vind. Neem de Figaro van Mozart. Onovertroffen. Daar zien we de eeuwige spanning tussen individu en onvrijheid. Mooier is dat op de hele wereld niet bij elkaar gezet. Het stuk is in zekere zin heel zwaar, maar tegelijkertijd wordt het met een lach en een knipoog gebracht" .

Sinds vijf jaar geeft Huub van 't Hek uitleg over de opera aan belangstellenden in Groningen. Hij doet dat meer dan twintig avonden per seizoen en maakt daar dan voorstellingen van, waar hij zelf net zo veel plezier aan beleeft als de cursisten. Het gaat om een cursus die twee seizoenen duurt en waarin de deelnemers kennismaken met alle facetten van de opera. Alle cursussen gaan vooraf aan operavoorstellingen in de Stadsschouwburg, waar de cursisten op eigen houtje naar toe gaan, voorzien van de informatie van meester Van 't Hek. De belangstelling voor de cursus neemt steeds meer toe, parallel aan de sterk toenemende interesse voor de opera. Volgens de Stadsschouwburg zijn alle voor de voorverkoop beschikbare kaartjes voor het hele seizoen al uitverkocht.

Van 't Hek, de oudere broer van de cabaretier en een bijna even spetterende spraakwaterval, kwam zelf op het idee om uitleg te geven over de opera. "Telkens wanneer er weer een opera in Groningen kwam, werd ik gebeld door allerhande kennissen. Die wilden er iets van weten en dachten: kom, we bellen Huub even, die zal het vast wel weten. Ik werd platgebeld. Daarom stelde ik maar voor om een soort cursus te gaan geven."

Hoogste goed

In het dagelijks leven drijft hij een communicatie- en organisatie-adviesbureau. Communiceren gaat hem in elk geval aardig af. Zeker wanneer het over de opera gaat, is Van 't Hek niet te stuiten. "Er is niets zo leuk als te praten over dingen die je als het hoogste goed ervaart. De andere belangrijke motivatie is, dat ik mensen weer wil leren om de opera als theatertaal te verstaan. Wie naar een opera van honderd jaar geleden kijkt ziet soms alleen een dame of heer ergens op de planken staan. Maar de schrijver en componist hebben die persoon daar neergezet met hele speciale bedoelingen, die je zouden kunnen ontgaan als je de achtergrond niet kent" .

Hoe het komt dat hij met zo'n mateloze gedrevenheid over de opera spreekt, met dezelfde tomeloze energie als waarmee broer Youp een cabaret-voorstelling geeft, weet hij niet. "Misschien wel omdat je uit een gezin komt waar je wakker blijven moest. In onze familie zijn het allemaal van die bevlogen typetjes. Met z'n tienen aan tafel ging het er bij ons vroeger soms heftig aan toe. Maar hoe ernstig de zaken ook zijn, we blijven er wel steeds bij lachen."

Het is opmerkelijk dat de belangstelling voor de opera zo sterk groeit. Huub van 't Hek heeft er wel een verklaring voor. "Het heeft wellicht te maken met het verdwijnen van alle grote waarden- en normenstelsels. Christendom, islam, kapitalisme, communisme: het heeft voor velen z'n betekenis verloren. Alles stort in een keer in elkaar. Maar: wij willen ons toch toetsen. We willen weten of iets deugt of niet. En daarom gaan we nu weer massaal naar het theater: Mozart, Verdi, Wagner, in het theater zoeken we naar de norm. Die componisten hebben stukken geschreven die hebben overleefd, die kennelijk eeuwige waarden hebben."

De liefde is zo'n thema dat ondanks de gewijzigde verhoudingen in de maatschappij onveranderd is gebleven. "De liefde is door de eeuwen heen nooit veranderd. De mooiste spanning die er bestaat in het leven is die tussen man en vrouw. Dat wist Mozart dus ook" .

Hoe is Van 't Hek zo verslingerd geraakt aan de opera? "Ik weet niet beter dan dat ik altijd van muziek heb gehouden. M'n allerprilste herinnering dateert van toen ik drie jaar oud was. Dat is een herinnering aan muziek en niet aan m'n vader of m'n moeder. Ik was als kind dolgelukkig als ik muziek hoorde. Op m'n zesde jaar kon ik het vioolconcert van Beethoven uit m'n hoofd fluiten. Dat kon m'n zoontje trouwens ook weer op die leeftijd. Gezongen muziek vind ik mooier dan symfonische. De menselijke stem kan een emotie helemaal afmaken: symfonische myziek ontbeert die finishing touch."

De Van 't Heks hebben van zeer jongsafaan al met muziek en cabaret kennis kunnen maken. Van 't Hek sr. ging zelf naar alle operavoorstellingen in de Stadsschouwburg in Amsterdam, had een abonnement op concertseries in het Concertgebouw maar ging ook naar voorstellingen van Toon Hermans, Wim Sonneveld of Wim Kan.

"Dat ik m'n hele leven de opera trouw zou blijven, daar heb ik eigenlijk geen verklaring voor. Muziek is een oer-ervaring. Het is iets dat in je zit en wat dan toevallig door m'n vader is aangesproken. Bij mij werd m'n liefde voor de opera aangesproken, bij m'n broer kennelijk de liefde voor cabaret."

Wellicht heeft ook z'n rooms-katholieke achtergrond er mee te maken: de liefde voor het theatrale aspect van de opera is er zeker door bevorderd, denkt hij. Van 't Hek heeft het 'Rijke Roomsche leven', als leerling van het Canisius-college in Nijmegen, nog volop meegemaakt. Heimwee naar die tijd lijkt hij niet te hebben. Integendeel: wie Van 't Hek op de kast wil jagen, moet zeggen dat de kerk toch wel veel heeft betekend voor de bevrijding van het individu in het algemeen en voor die van de vrouw in het bijzonder.

Misbruik

Van 't Hek begint dan gelijk vuur te spuwen. "Het huwelijk is een manipulatietechniek" , meent hij. "Vrouwen zijn altijd misbruikt door staat en kerk: dat is wat de opera door de eeuwen heeft laten zien. De kerk en de staat hebben het individu-zijn steeds ontkend en doen dat nog steeds. In de opera daarentegen word ik juist bevestigd in m'n individualiteit. Dat is het knappe van sommige goede opera-componisten: ze scheppen beelden die passen bij emoties die je zelf al hebt, en geven er zo vorm aan." .

"Eigenlijk is dat de rode draad die door m'n cursussen loopt: de spanning tussen individu en kerk en staat. Die doen er alles aan om de wil van het individu te breken." Overigens zijn niet alle cursisten het met zijn interpretatie eens. Maar, zoals een van de deelneemsters aan de cursus, zei: "Ik ben het niet altijd met hem eens, maar hij zet me wel aan het denken" , citeert Van 't Hek instemmend.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden