reportage

Hun ouders streden tegen apartheid en vóór algemeen stemrecht, maar weinig Zuid-Afrikaanse jongeren stemmen

Inwoners van township Alexandra in Johannesburg staan in de rij voor een stemlokaal. Beeld AP

Hun ouders streden tegen apartheid en vóór algemeen stemrecht, maar ruim de helft van Zuid-Afrikaanse jongeren onder de dertig stemde woensdag niet. ‘Alle partijen liegen.’

Het is een frisse, winderige ochtend op verkiezingsdag in Zuid-Afrika. Pfano Magavha (19) zit lekker warm binnen op haar studentenkamer op de Witwatersrand Universiteit in ­Johannesburg. Ze piekert er niet over om rond tien uur in de rij te gaan staan voor het stembureau in de sporthal op de campus. Het zou ook weinig zin hebben trouwens, ze heeft zich in januari niet eens als kiezer geregistreerd – een voorwaarde om te mogen stemmen in Zuid-Afrika.

Pfano Magavha Beeld Bram Lammers

“Politieke partijen maken hun beloftes nooit waar”, legt de studente accounting uit. “Regeringspartij ANC faalt al jaren. En de oppositie komt alleen maar met plannen die totaal niet uitvoerbaar zijn. Neem de linkse oppositiepartij EFF, de Economische Vrijheidsstrijders. Die belooft alle uitkeringen in het land te verdubbelen. Dat kan toch nooit? De overheid kampt al met te hoge schulden.”

Magavha is niet de enige jonge Zuid-Afrikaan die gisteren niet stemde. Van de 1,8 miljoen stemgerechtigden onder de 20 jaar registreerde slechts een schamele 19 procent zich als kiezer. In de leeftijds­categorie 20-29 deed ongeveer de helft dat. Dramatische cijfers.

Verlaten campus

Nog dramatischer is het, omdat niet iedereen die zich wél als kiezer registreert uiteindelijk ook stemt. Student scheikunde Buhle Hlongwane (20) twijfelt bijvoorbeeld nog. Hij loopt rond elf uur onder een dicht trekkende hemel over de verlaten universiteitscampus. Verkiezingsdag is een officiële vrije dag: geen college. “Ach, het maakt niet uit of ik stem, het ANC wint toch”, legt hij uit. “Niet dat de verkiezingen frauduleus zijn, maar zolang ik leef, regeert het ANC al. Dat verandert niet ineens als ik nu op EFF ga stemmen.”

Buhle Hlongwane Beeld Bram Lammers

Het ANC regeert Zuid-Afrika inderdaad al 25 jaar onafgebroken. Tot een jaar of tien geleden ging dat redelijk. De economie groeide en miljoenen zwarte Zuid-Afrikanen, die tijdens de apartheid achtergesteld waren, kregen een huis, stromend water en elektriciteit. Daarna stagneerde de economie en stapelden de corruptieschandalen zich op. De massawerkloosheid nam toe. Het vertrouwen in de politiek daalde tot het vriespunt. Zeker ook onder jongeren, die na de vrijlating van Mandela in 1990 werden geboren.

Die zogenoemde born frees hebben de apartheidstijd, toen zwarte Zuid-Afrikanen geen stemrecht hadden, nooit meegemaakt. Stemmen voelt voor hen daardoor minder als een historische plicht of een voorrecht. Hlongwane glimlacht: “Ja, mijn ouders stemmen wel. ANC ­natuurlijk.”

Vorm van protest

Tv- en radiopresentator Mosa Kaiser (28) stemt vol overtuiging níet. In 2009 deed zij dat wel: ANC. Vijf jaar later koos ze EFF. “Deze keer heb ik mij bewust niet als kiezer geregistreerd”, legt zij rond lunchtijd uit op de grijze bank in haar flatje in middenklassewijk Melville, terwijl het buiten is gaan regenen. “Als vorm van protest.”

Ze voelde zich door alle grote partijen gemanipuleerd. Oppositiepar­tij Democratic Alliance (DA) en het ANC belden haar tijdens de kiezersregistratieperiode in januari om de haverklap op. Dat is een gangbare campagnestrategie in Zuid-Afrika. “Niet om uit te leggen waarom ik op hen moest stemmen”, sneert Kaiser, “maar puur om af te geven op de andere partijen. De EFF deed via oneindig veel advertenties op mijn sociale mediapagina’s hetzelfde. Het voelde allemaal zo ontzettend onoprecht.”

Mosa Kaiser Beeld Bram Lammers

Haar vader probeerde haar over te halen. “Hij praatte op me in: dat er bloed voor heeft gevloeid om mij stemrecht te geven. Zelf gebruikt hij dat recht voor een stem op het ANC. Dus ik vroeg hem: ben jij dan blij met hoe het nu gaat? Wanneer heb jij voor het laatst iets aan het ANC-beleid gehad? Hij antwoordde dat hij stemt in de hoop dat het ooit beter wordt. Daar pas ik voor. Niet stemmen laat het duidelijkst zien dat ik het niet eens ben met de ­politiek in Zuid-Afrika als geheel.”

Vuyelwa Thobeka Beeld Bram Lammers

Twintig kilometer verderop, in township Soweto, liep Vuyelwa Thobeka (22) na de regenbuien nog wel naar het stembureau. Daar aangekomen, veranderde ze van gedachten. “Ik bedacht dat ik niet wil stemmen in de hoop dat er iets verandert, om vervolgens te merken dat toch weer voortdurend de elektriciteit in mijn wijk uitvalt en dat alle beloofde banen er toch wéér niet komen.” Een vriend reikt haar een biertje aan. De lucht is inmiddels wat opgeklaard. Thobeka is stellig: “Alle partijen liegen.” Ze wijst naar de lantarenpalen in haar straat. “Die waren jaren kapot. Gisteren opeens, zijn ze gemaakt.”

Lage opkomst

Het officiële opkomstcijfer bij de verkiezingen van gisteren zal naar verwachting maar net boven de 70 procent uitkomen. Dat is in dat geval lager dan ooit. Zelfs dan stelt dit cijfer de zaken te rooskleurig voor. Het officiële opkomstpercentage wordt namelijk berekend op basis van het aantal geregistreerde kiezers. Dat zijn er bijna 27 miljoen. Tel daarbij de ruim 9 miljoen stemgerechtigden die niet de moeite namen zich te laten registreren (zoals studente Magavha) dan zakt het werkelijke opkomstpercentage tot onder de 60 procent.

Lees ook:

De slogan ‘Zuid-Afrika voor iedereen’ slaat niet aan

Zuid-Afrika gaat woensdag naar de stembus. Het ANC zal opnieuw winnen. Oppositiepartij DA heeft in het extreem ongelijke land moeite haar boodschap van eenheid over te brengen. Zo ook in Brakpan. ‘Ze zeggen dat ze op me gaan stemmen, maar doen dat niet.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden