Humorloze bureaucratie viert hoogtij

DEN HAAG - Er hangt om elf uur 's ochtends op eerste kerstdag een blauwe wolk van sigarettenrook in de kamer waar tientallen Bosniërs hun diepe teleurstelling zitten te verwerken.

Op de deur hangt een geel kartonnetje met de tekst: 'Faith moves mountains', geloof verzet bergen. Maar de bergen van ambtelijke onverschilligheid tegenover deze mensen staan nog altijd onwrikbaar op hun plaats. Een even gevoelloze als humorloze bureaucratie viert op deze koude decemberdag haar laffe triomf. Ze torpedeerde de emigratie naar de VS van deze afgewezen asielzoekers, hoewel die in belang van iedereen zou zijn geweest. Van de mensen zelf natuurlijk, maar ook van de Nederlandse en Duitse overheden, die liever geen illegalen over de vloer hebben en evenmin graag de portemonnee trekken om hun uitzetting te bekostigen.

Lachen kunnen deze Bosniërs nog wel, want humor is de bondgenoot van mensen in nood, niet van ambtelijke letterknechten. Terwijl volwassenen zich beraden over de vraag wat ze nu moeten doen: advocaat Moszkowicz inschakelen, of naar het buitenland afreizen, spelen hun kinderen tikkertje. ,,Misschien kun je een boodschap plaatsen'', zeggen ze. ,,Van een pagina groot: Lieve mensen, die ons hebben geholpen, bedankt, maar helaas heeft het niets opgeleverd.'' Ongeveer zes maanden leefden ze tussen hoop en vrees. In die periode hebben hulporganisaties in Den Haag, Tilburg en Eindhoven bijna bovenmenselijke dingen voor hen gedaan. Zodat ze tenminste onderdak hadden en hun kinderen naar school konden.

In het zicht van de haven zijn ze gestrand. Vorige week nog, zo vertellen ze bitter, zei de directeur van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) dat hij hun misschien een blijde kerstboodschap zou bezorgen. In plaats daarvan bracht hij vrijdag de jobstijding: alle pogingen om de Duitse en Amerikaanse immigratie-autoriteiten tot soepelheid te bewegen zijn mislukt, en of ze na kerst hun dossiers willen ophalen, want IOM, dat hen begeleidde, kan niets meer doen.

Ze behoren tot een groep van 180 Bosniërs en nog een paar mensen met andere nationaliteiten, die geen asiel kregen in Nederland, maar wel kunnen profiteren van een mild Amerikaans vluchtelingenprogramma. Daarvoor moeten ze evenwel naar het Amerikaanse consulaat in Frankfurt en dat mag niet van de Duitsers, omdat ze illegaal zijn. Tot april knepen de Duitsers een oogje dicht. Het is onduidelijk waarom ze daarna ineens op hun strepen gingen staan. Toen de reisjes naar Frankfurt onmogelijk waren gemaakt, heeft IOM geprobeerd, in samenwerking met de in deze kwestie machteloos opererende Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), om de Amerikaanse immigratieambtenaren een dagje naar Nederland te halen. Toen die onverbiddelijk bleven weigeren te komen ging de emigratie niet door.

Leve Kafka. Al in de negentiende eeuw maakten twee uitvindingen, de telefoon en de telegraaf, communicatie mogelijk tussen Nederland en Frankfurt, zonder tussenkomst van postduiven of koeriers. Later volgden beeldverbinding, fax en e-mail, en toch blijkt het onmogelijk om zonder hun fysieke komst naar Frankfurt het emigratieverzoek van 180 Bosniërs te behandelen.

Het zou overdreven zijn om te zeggen dat deze mensen nu de meest traumatische gebeurtenis uit hun leven meemaken. In Nederland leerden ze bijvoorbeeld hoe het is om met een huilende vrouw en vrolijk spelende kinderen te overnachten op het station van Arnhem, na de verwijdering uit het aanmeldcentrum in Zevenaar.

En verder figureren in hun levensverhalen alle trauma's van de Bosnische oorlog en de nasleep ervan: verkrachtingen, mannen met een frontsyndroom, mensen in wier huis nu Serviërs wonen, anderen die in hun moslimbuurt werden uitgespuwd omdat ze een Servische vrouw hadden, of omdat ze de oorlogstijd in het buitenland doorbrachten.

Allemaal onvoldoende voor politiek asiel, maar genoeg voor de elegante oplossing die de Amerikanen boden, met hun speciale vluchtelingenprogramma, dat in februari afloopt. Dan gaat ook de deur op het slot voor de weduwe, die haar man verloor bij de massamoord in Srebrenica.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden