Opinie

Humanitaire inzet is niet genoeg, Europa moet leren machtsdenken

Nederlandse militairen op patrouille in 2006 in de omgeving van hun kamp in Tarin Kowt.Beeld ANP

Nederland moet veel meer doen om machtspolitiek, te kunnen bedrijven, aldus J.H. de Jonge, generaal-majoor b.d., analist Gezamenlijke Officerenverenigingen GOV/MHB.

Met de Churchill-lezing bepleit Mark Rutte een krachtige rol voor Europa in de geo-politiek. Maar Nederland is tot nu toe een remmende factor bij pogingen van Europa om een prominentere rol te spelen in het vredes- en veiligheidsdomein. De oorzaak is terughoudendheid om zaken bij de naam te noemen als het gaat om noodzakelijke confrontatie en inzet. Uruzgan was bijvoorbeeld slechts een ‘opbouwmissie’ en voor wat betreft het huidige European Intervention Initiative (E2I) wijst onze regering in haar communicatie naar de Tweede Kamer selectief op een ‘welgevallige’ optie als humanitaire inzet. Dat klinkt aardiger dan ‘operationele inzet’. De opstelling van Nederland is als het konijn in het koplamplicht.

Europa moet leren machtsdenken, luidde eerder de oproep van columnist Caroline de Gruyter. “Óf Nederland schuift aan tafel met andere grootmachten als Amerika, China en zelfs Rusland, als de kleinste wel te verstaan, óf zijn voortgaande economische, demografische en politieke verval maakt het tot een speelveld voor anderen.” Europa moet opstaan. En niet alleen de grote landen, maar ook de kleintjes zullen moeten aanschuiven en meer bijdragen aan de collectieve veiligheid.

Strategisch denken

Dat vereist strategisch denken, maar zijn we daar wel toe in staat? Martijn Kitzen, docent aan de Nederlandse Defensie Academie, stelt in een artikel in de Militaire Spectator (2018) dat het vermogen strategisch te denken in Nederland pover is ontwikkeld. Kitzen heeft het daarom over ‘strategische vaagheid’. Isabelle Duijvesteijn, hoogleraar aan de Universiteit Leiden, sprak eerder zelfs van ‘strategisch analfabetisme’.

Nederland is lid van vele tientallen Europese agentschappen en samenwerkingsverbanden binnen het raamwerk van gezamenlijke defensiecapaciteiten. De effectiviteit van al die initiatieven is bedroevend laag. Neem nu de European Battle Group (EUBG): een onmiddellijk inzetbare militaire eenheid die ook beschikt over diplomatieke en economische middelen en ontwikkelingscapaciteiten. Deze Battle Group is echter ondanks alle jaren van training en gereed staan nog nooit tot inzet gekomen, vanwege een gebrek aan consensus en politieke wil. Europese regeringen, met Nederland voorop, lijken zich simpelweg niet te willen committeren aan een strategie die het mogelijk maakt machtspolitiek te bedrijven.

Lege handen

President Macron heeft in 2018 een nieuw initiatief gepresenteerd: het European Intervention Initiative (E2I). Frankrijk heeft ervaren dat al die Europese organisaties en afspraken over interventies in de praktijk tot weinig leiden. Zo stond het land bijvoorbeeld met lege handen toen het vroeg om gezamenlijke actie tegen jihadistische opstanden in Mali. De EUBG kwam de kazerne niet uit en Frankrijk moest het alleen opknappen. Ook Nederland liet het toen afweten. Het E2I moet hier een einde aan maken. Het is een ‘kopgroep’ van Europese staten die politiek en militair bereid zijn om actie te ondernemen. Nederland heeft zich daaraan verbonden, ook om militaire missies en operaties uit te voeren.

Maar wat lezen we tot onze ontzetting in een Kamerbrief over het E2I? Nederland ziet dit initiatief intern vooral als platform voor betere samenwerking op het gebied van humanitaire assistentie en hulp bij rampen. Dit is ongetwijfeld niet het eerste waar Macron aan dacht toen hij zijn idee presenteerde. De Nederlandse rol in de nieuwe Europese kopgroep zal daarom eerder remmend dan stimulerend zijn.

Zo dreigt ook E2I weer af te zakken in het Europese ‘strategische moeras’ en te belanden op de hoop van al die initiatieven die tot niets hebben geleid. Heel logisch gezien de cultuur die Kitzen en anderen beschreven. En die zich heeft genesteld in het denken van ambtenaren en bewindspersonen. Zo blijft Nederland als dat konijn en positioneert het zich niet als een oranje leeuw.

Lees ook:

Europa wil meer respect van de VS, maar ziet in China geen reserve-vriend

Europa is verbolgen over de toon van de VS, bleek tijdens de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München. De meningsverschillen met China gaan dieper: die gaan over de inhoud.

Een Europees leger moet zijn ingebed in een bredere veiligheidsaanpak

Met de brexit en verkiezingen in zicht wordt 2019 een cruciaal jaar voor de EU. Deel 4 van een serie: Trineke Palm, postdoc onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, over de noodzaak en risico’s van een Europees leger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden