Humanist wil fundi’s het land uit

Onverlichte geesten moeten het land uit of een reservaat in, vindt Vlaamse humanistenbaas Pinxten.

door Tim Houwen

Geert Wilders windt er geen doekjes om: wie zich niet aanpast, moet vertrekken. Dat vindt Rik Pinxten (59) ook. De cultureel antropoloog en voorzitter van het Humanistisch Verbond Vlaanderen wil dat mensen die zich keren tegen de Verlichting, het land uit moeten.

„Fundamentalisten die in een theocratie geloven, pretenderen het absolute gelijk te hebben”, zegt Pinxten. „Zij gaan ervan uit dat alle anderen tot het enige juiste inzicht moeten worden gebracht.”

Dit gaat volgens Pinxten in tegen de Verlichtingsidealen ’vrijheid’, ’gelijkheid’ en ’solidariteit’. Waarheid, zo zegt hij, is altijd voorlopig en moet herzien kunnen worden. „Praten over waarden zal altijd op basis van overleg moeten plaatsvinden”, aldus de Belg Pinxten.

Mensen die het absolute gelijk in pacht denken te hebben, moeten volgens Pinxten uit de democratische maatschappij vertrekken, en elders proberen hun ideale maatschappij op te richten. Hij maakt de vergelijking met Plato. „Plato’s ideale staat zou geleid moeten worden door een ’commune van filosofen’. Op uitnodiging van Dionysius II, vorst van Syracuse, heeft Plato een poging ondernomen zijn ideeën van de ideale staat in de praktijk te brengen. Zijn politieke filosofie ging op autoritaire wijze in tegen het democratische Athene, met als gevolg dat ze Plato wegstuurden”.

Voor Pinxten blijven er twee mogelijkheden over om met fundamentalisten om te gaan: „óf we proberen de ’zeloten’ mee te nemen in de idealen van de Verlichting óf we laten hen vertrekken zodat ze hun ideaal elders kunnen proberen te verwezenlijken”. Hetzelfde geldt volgens hem voor Staphorst en de gemeenschappen van mennonieten (Amish) in de Verenigde Staten: „Er is niets op tegen dat zij een ’reservaatleven’ leiden, maar het kan niet zo zijn dat de grotere groep zijn goed functionerende verbanden moet opgeven om de groepjes ’aan boord te houden’.”

Pinxten benadrukt dat het Verlichtingsmodel het enige model is dat aantoonbaar werkt. „Een theocratie is een onbruikbaar model, omdat de verscheidenheid aan waarden op die manier niet is weg te werken.” Dat blijkt volgens Pinxten wederom uit Plato: „Zijn commune heeft het nog geen decennium volgehouden en is in ruzie en armoede uiteengegaan”.

Pinxten beklemtoont dat de meeste groepen wel degelijk bereid zijn tot overleg. „Als antropoloog heb ik nauwelijks meegemaakt dat groepen in een samenleving dwars gaan liggen. Over het algemeen zijn mensen erg pragmatisch en nemen ze dingen van elkaar over. Mensen die roepen dat grote groepen in onze samenleving onredelijk zijn, kunnen mij niet overtuigen”, aldus Pinxten.

Hij hekelt daarom ook de huidige politiek, die de neiging heeft juist minder overleg te voeren. „Er heerst in de politiek een confrontatiementaliteit. Grote groepen moeten onze morele code overnemen, maar dat werkt juist stigmatiserend.” Politici proberen ons volgens Pinxten een probleem aan te praten. „Wanneer ze dit maar lang genoeg volhouden, wordt het inderdaad een probleem.”

Pinxten ziet hier een taak weggelegd voor de filosofie: zij moet zich minder eurocentrisch opstellen. Dat wil zeggen: niet meer de wereld interpreteren vanuit slechts onze cultuur. „Cultuurgeschiedenis en antropologie leren ons dat je de wereld dan niet ’objectief’ bekijkt. Je bent blind voor de intuïties van anderen: je ziet ze niet of je projecteert jouw intuïties op die van anderen. Als je de ontmoeting met andere levenswijzen niet organiseert, blijft de ander primitief. We moeten vanuit vergelijkend perspectief naar culturen kijken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden