Humane stamcellen voeren wetenschapslijst 1999 aan

De stamcel heeft gewonnen dit jaar. Met als goede tweede verschillende genomen, op afstand gevolgd door het ribosoom en het fermion.

Onder redactie van Joep Engels

Het lijstje van Science met ontdekkingen van het jaar jaagt de leek weer schrik aan. Zo'n hitparade is ook eind '99 onvermijdelijk een keuze uit ingewikkelde stuff.

Laat de leek zich eerst verheugen. Elk jaar doen die lui van Science een voorspelling van zes ontdekkingen die het jaar daarop tot de verbeelding zullen spreken: welnu, de heren scoren alleen nullen dit jaar. Geen reuzenstappen in klimaatstudies, geen ontdekking van verouderingsgenen, geen nieuwe revolutionaire materialen noch verlichting van vervelende allergieën.

Er gebeurde van alles op dat gebied, maar toptien-werk was het niet. Als de Science-profs er weer net zo naast zitten met hun voorspelling voor 2000, dan gaan we volgend jaar te weinig bereiken bij het onderzoek naar de ziekte van Alzheimer, is polio nog niet van de wereld weg en blijft de nanocomputer uit het zicht.

Nee, de stamcellen wonnen dit jaar, de cellen die de voorloper zijn van alle soorten lichaamscellen, van oorlel tot kleine teen. Stamcellen van muizen waren in 1981 al geïsoleerd en gekweekt, maar pas in november vorig jaar presteerden biochemici het menselijke 'voorlopercellen' te kweken, zonder dat ze in de kweek onmiddellijk de richting van een specifieke lichaamscel op gingen.

Dat gaf de biochemici de gelegenheid om de nog maagdelijke stamcellen met allerlei stoffen te sturen, wat dit jaar resulteerde in de ontwikkeling van bot-, spier- en zenuwcellen. Bij zo'n succes ga je gedurfd vooruit blikken: hier daagt het perspectief van organen uit het laboratorium. Voor het over jaren zover is, zal een ethische discussie beslecht moeten worden, want voor het verkrijgen van de stamcellen worden menselijke embryo's gebruikt.

Tenzij stamcellen van een volwassene ook dienst kunnen doen, en dat kan: bij een experiment een paar weken terug bleken zulke stamcellen met bestemming zenuwcel een stapje terug te kunnen doen in hun ontwkkeling, om vervolgens een andere weg in te slaan, richting bloedcel. Er zit veel rek in de celdifferentiatie, met mogelijkheden voor behandeling van verscheidene ziekten.

Zilver is er dit jaar voor genomics: het in kaart brengen van het erfelijk materiaal van organismen. Er kwamen receptenboeken van enkele microben bij op de plank en een paar weken geleden was het eerste ontcijferde menselijk chromosoom nieuws.

Gaan we verder de diepte in: het ribosoom, de eiwitfabriek in de cel, is zelfs moleculair uitgekleed. Nog even en de fabriek heeft geen geheimen meer. Ons geheugen houdt er nog vele, maar biochemici zijn hard op weg om zelfs een simpele herinnering als die aan wijlen tante Bep in moleculaire configuraties zichtbaar te maken.

Dat zijn grootse ontdekkingen in het kleins, en daar hoort een bescheiden stemmende vondst bij: wij komen écht pas kijken. Tot nu toe schatten we de oudste eukaryotische levensvormen - cellen met een kern, waaruit ook wij zijn opgebouwd - op 1,7 miljard jaar. Maar in oude Australische rotsen werden afbraakstoffen gevonden, die wijzen op eencelligen van 2,7 miljard jaar terug. Dat maakt onze voetsporen in de eukaryotische geschiedenis een miljard jaar priller dan gedacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden