Hulpverleners zijn nu eenmaal geen boekhouders

De avond ervoor had gezinsvoogd John aan het ziekenhuisbed gestaan. Daar was een baby overleden, zijn jongste cliënt. Op het kleine lichaampje waren sporen van mishandeling aangetroffen. De gezinsvoogd kwam vandaag naar het centrale kantoor van de William Schrikker Groep om zijn spullen in te leveren. Dit vak: hij had er genoeg van. Dit was de druppel.

John is vier jaar in dienst geweest. Een gezinsvoogd van de WSG gaat gemiddeld vijf, zes jaar mee. Dan is het heilige vuur bij de hulpverlener gedoofd. De reden voor vertrek is niet altijd een schrijnende situatie zoals hierboven, de intimidatie en scheldpartijen bij de gezinnen, of de lastigste dilemma's: wel of niet uit huis plaatsen? De meest gehoorde reden is vooral de 'papierdruk': de gezinsvoogd bezwijkt onder de bureaucratie, steeds meer plannen van aanpak, onder de plicht tot rapporteren, vastleggen, documenteren, verantwoorden en vergaderen.

Na Savanna moest alles anders. Deze peuter overleed in 2004 door verstikking, haar moeder had een washandje in haar mond gepropt. Daarmee kwam een einde aan jaren mishandelen door moeder en stiefvader. Jeugdzorg stond erbij en keek ernaar, zo luidde de kritiek. Het leidde tot heftige discussie. De gezinsvoogd moest voortaan vaker op huisbezoek, meer tijd bij minder cliënten doorbrengen.

Bureaucratie
Door bezuinigingen groeide het aantal klanten per voogd vervolgens weer, en ook de bureaucratie nam weer toe. "Het is best frustrerend, de geschiedenis herhaalt zich", zegt Marlene Stiekema, voorzitter van de Belangenvereniging Medewerkers bureaus Jeugdzorg (BMJ). Zij werkt nu mee aan een proef: meer cliëntbezoek, minder bureauwerk. "Nu wordt er weer geroepen dat we meer op bezoek bij die gezinnen moeten. Maar na incidenten, zoals nu die rond de jongens in Zeist, krijgen we weer extra checklisten en andere formulieren."

Na de door hun vader vermoorde broertjes Ruben en Julian kun je bijna wachten op overspannen reacties in de jeugdzorg, waarschuwde ook Micha de Winter, hoogleraar opvoedkunde van de Universiteit Utrecht. Zoals eerder uit huis plaatsen, of extra regeltjes die voor 'schijnzekerheid' moeten zorgen: "Het is een illusie te denken dat je alles kunt voorkomen."

Angst voor ongelukken
Martin Sitalsing, die in januari 2012 overstapte van de politie (korpschef Twente) naar jeugdzorg (directeur BJ Groningen) ziet een zelfde reflex: "Er is in de jeugdzorg grote angst voor ongelukken. Dat werkt verlammend. Ongelukken gebeuren helaas, maar dat kun je met steeds meer papieren echt niet oplossen. "

Volgens Astrid Rotering, WSG-directeur Jeugdbescherming, beslaat het administratieve gedeelte van het werk van een gezinsvoogd veertig procent van de tijd. Dat vindt ze nog net acceptabel. "Het is logisch dat we als toegevoegd gezag, als verlengde arm van de overheid, ons goed documenteren. Wij moeten ons werk kunnen verantwoorden richting Raad voor de Kinderbescherming en kinderrechter, naar de ouders en eventueel later ook naar de kinderen, als die bijvoorbeeld ooit willen inzien waarom ze destijds uit huis zijn geplaatst."

Rotering heeft het over veertig procent, op de werkvloer worden echter vaak hogere percentages genoemd. "Je komt soms makkelijk aan de zestig procent papierwerk", zegt Stiekema.

"Wie alle risico's wil vermijden moet boekhouders aanstellen, geen hulpverleners", zei Evelien Tonkens, hoogleraar Actief Burgerschap van de Universiteit van Amsterdam, eerder. "De inspectie schetste onlangs een prachtig profiel van de ideale gezinsvoogd. Daar was geen speld tussen te krijgen", zegt Rotering. "Maar met zo'n werkdruk, de moeilijkste dilemma's, al die administratie, de bureaucratische rompslomp eromheen... En dan moet de gezinsvoogd bij gemiddeld twintig van die gezinnen zo vaak mogelijk achter de voordeur poolshoogte nemen? We vragen te veel, het kan gewoon niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden