Hulpvangnet werd bed, bad en brood

vrouwen in nood | Limburg kende jarenlang een redelijk functionerend hulpsysteem voor gezinnen met huiselijk geweld. Dat is in Venlo afgebrokkeld nu de gemeente verantwoordelijk is.

In Noord-Limburg was het duidelijk: als je als vrouw in de problemen kwam door huiselijk geweld kon je in Venlo aankloppen bij de Mutsaersstichting. Die tijd is voorbij, sinds de gemeente in 2015 verantwoordelijk is voor zorg.


Vrouwen in nood kunnen nog altijd terecht bij de stichting - maar er is veel minder hulp dan vóór de decentralisatie van 2015. Wat overbleef is bed, bad en brood, met drie uur begeleiding in de week. En dat achteraf, als het gezin uit elkaar is gevallen.


Te weinig, zegt één van de vrouwen die al zes maanden bij de stichting verblijft. Ze heeft drie kinderen, de jongste is pas anderhalf. Ze vluchtte voor haar man, die wordt verdacht van ontucht met één van haar kinderen - zijn stiefdochter. Inmiddels zit hij vast, vertelt de vrouw, maar daarvoor meldde hij zich geregeld aan de balie. Haar misbruikte dochter krijgt therapie, maar zelf ontvangt ze geen hulp. "Terwijl ik ook niet zo goed weet hoe ik met haar om moet gaan."


Vóór 2015 was de aanpak van huiselijk geweld goed geregeld, zegt directeur Matthieu Goedhart. De Mutsaersstichting werkte samen met gemeenten, bureau jeugdzorg, maatschappelijk werk en politie en justitie. Meldingen van huiselijk geweld kwamen binnen bij een getrainde agent. Goedhart: "Als die het gevoel had dat het niet pluis was, werd zo'n gezin besproken in het team van specialisten." Goedhart: "Wij gingen er meteen op af. Niet incidenten bestrijden, niet het gezin uit elkaar halen, maar het patroon doorbreken en geweld stoppen".


Niet de moeder en kinderen gingen naar een geheim adres, maar de dader kreeg een tijdelijk huisverbod. Tegelijk was er voor álle gezinsleden (psychologische) hulp; voor slachtoffer, eventuele kinderen én dader. Geen halfzachte aanpak, verzekert Henk Giebels, die destijds als systeemtherapeut naar binnen ging en vertrouwen probeerde op te bouwen. "Je confronteert de daders: geweld kan niet en is strafbaar. Maar je veroordeelt niet." Huiselijk geweld is ingewikkeld, er zitten vaak trauma's onder, gedrag is vaak van generatie op generatie doorgegeven. Giebels: "Vaak willen daders en slachtoffers dat er een eind komt aan het geweld, maar niet aan de relatie. Kinderen zijn loyaal aan beide ouders."


De kunst is kijken naar onderlinge relaties en patronen. De psychische gezondheidszorg gaat ervan uit dat mensen beter kunnen worden. Uitzonderingen daargelaten, verduidelijkt de systeemtherapeut. "Bij seksueel misbruik of psychiatrische stoornissen ga je de boel niet bij elkaar houden."


Begin 2015 was de Mutsaersstichting nog betrokken bij de instelling van het meldpunt Veilig Thuis in Noord- en Midden Limburg. Maar de stichting kon niet meldingen ontvangen en tegelijk de eigen zorgverleners inschakelen, zo concludeerden de veertien gemeenten die gezamenlijk verantwoordelijk werden voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Bureau Jeugdzorg Limburg werd belast met de uitvoering.


Goedhart verzekert dat zijn instelling niet om werk verlegen zit, maar vindt het zuur dat de juiste kennis nu ontbreekt. "Zowel bij het meldpunt als bij de wijkteams waar Veilig Thuis naar doorverwijst. Huiselijk geweld is een specialisme."


Voordeel van wijkteams is dat ze dicht op de burgers zitten. Een maatschappelijk team kan tegelijk schuldhulp, verslavingen en opvoedproblemen aanpakken. Maar veel hulp betekent niet per se de juiste hulp, zegt Goedhart. Henk Giebels zit nog wel eens bij zogenaamde overlegtafels in de afzonderlijke gemeenten. "Een gezamenlijke aanpak ontbreekt. Niemand die de verantwoordelijkheid op zich neemt."


Er wordt veel gepraat, maar weinig gedaan, zeggen de vrouwen in de opvang. "Dat voelt oneerlijk. Wie is er eigenlijk voor mij?"


Voor de transitie werden meldingen geregistreerd en beoordeeld voor een bedrag van 1,8 miljoen euro per jaar. 200 gezinnen werden jaarlijks intensief begeleid. Volgens de Universiteit van Tilburg, die 200 casussen onderzocht, bleek de Venlose aanpak effectief met een recidive van 14 procent. Nu worden nauwelijks nog huisverboden afgegeven, zegt Goedhart. Het aantal intensief begeleide gezinnen is volgens hem teruggelopen van 200 naar tientallen gevallen per jaar.


Deze maanden doen de inspecties voor de Jeugdzorg en Gezondheidszorg onderzoek bij de 26 Veilig Thuis-organisaties in Nederland. Veilig Thuis Limburg kost nu 2 miljoen euro per jaar. De veertien gemeenten in Noord- en Midden Limburg hebben voor komend jaar nog eens negen ton uitgetrokken. "Forse uitbreiding van uitvoerende medewerkers en gedragswetenschappers is nodig is om te kunnen voldoen aan de wettelijke opdracht," constateren zij in een adviesnota.


Volgens regiomanager Louis Lena van Veilig Thuis is meer geld nodig, omdat er nu veel meer meldingen zijn. Hij herkent het beeld dat de kwaliteit van wijkteams niet overal op peil is. "Er is een grote variëteit aan welzijnswerkers en niet iedereen kan of wil op dit soort gezinnen af stappen. Daar worden alle medewerkers nu wel in getraind."


Veilig Thuis heeft tal van specialisten in huis, zegt hij. Niet alleen op het gebied van mishandeling of partnergeweld, maar ook op loverboys en sociale media. Er is volgens Lena nog steeds sprake van samenwerking met specialisten en ernstige vormen van huiselijk geweld worden wekelijks besproken met de politie. "De officier van justitie is direct betrokken zodat we zorg en straf kunnen combineren. Alle meldingen worden binnen vijf dagen beoordeeld, en twee medewerkers zijn dagelijks vrijgeroosterd. Ook wij kunnen direct op urgente kwesties af."


De echte namen van de vrouwen in de opvang zijn bij de redactie bekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden