Analyse

Hulpgeld wordt verspild, en niemand protesteert

Logo's van hulporganisaties, de EU, de Wereldbank en de VNBeeld anp

Hulp aan ontwikkelingslanden lijkt uit de mode. Wie heeft er nog een Novib-kalender?

Mode bepaalt niet alleen of vrouwen een spijkerbroek met scheuren dragen of toch een rok tot even boven de knie, maar ook waaraan het geld voor ontwikkelingssamenwerking wordt besteed. Terwijl een miljardenbezuiniging dat departement zou moeten dwingen te woekeren met middelen, maken politieke trends dat er geld wordt verspild. En geen demonstrant trekt naar Den Haag om 'schande' te roepen.

Nu en vogue: het kortlopende, thematische project. Het eerste kabinet-Rutte, dat in 2010 aantrad, bezuinigde 800 miljoen euro op ontwikkelingssamenwerking. Verantwoordelijk staatssecretaris Knapen verkocht het als modernisering. Hij zag geen brood in de jarenlange steun die zijn voorgangers gaven aan overheden in ontwikkelingslanden. Voor 'onderwijs' of 'zorg'. Veel te ongericht, vond Knapen.

Hij zette die begrotingssteun stop en financierde voortaan projecten voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten - zoals anti-conceptie en moeder- en kindzorg - water, voedselzekerheid en veiligheid en recht. Ook verbrak hij de hulprelatie met achttien landen; alle tijd en aandacht steken in de overgebleven vijftien landen, levert per euro meer op, verzekerde Knapen.

Niet effectief
Nou nee, zegt de IOB, de evaluatiedienst van het ministerie van buitenlandse zaken. Vorige week kwam die met zijn evaluatie van het ontwikkelingsbeleid van Rutte I. Knapen voerde zijn 'modernisering' nogal lomp uit - langlopende programma's brak hij zonder pardon af, waardoor het geld dat er al in zat zijn rendement niet kon opbrengen.

Dat is vervelend, maar eenmalig leed. Fundamenteler is de kritiek op de keuze om alleen nog geld te steken in projecten op die vier gekozen thema's. Vooral ook omdat Knapens opvolgster Lilliane Ploumen die lijn voortzet. Op haar beleid richt de IOB-evaluatie zich niet; de dienst kreeg opdracht naar de gevolgen van het beleid van Rutte I te kijken. Maar voormalig IOB-voorman Ruerd Ruben maakte bij zijn terugtreden twee jaar geleden gehakt van de koers-Knapen/Ploumen. Wil je effectieve hulp?, zei hij in Trouw, maak 20 miljoen over naar een land en laat de regering ter plekke er naar eigen inzicht noden mee lenigen.

Maar, vervolgde Ruben, politici willen dat niet. "Men denkt dat het in zakken verdwijnt. Onzin. Dus passeren er nu jaarlijks zo'n zes- tot zevenduizend individuele projecten. Bedenk eens wat dat aan ambtenarij kost. Ik vind het rampzalig."

Subsidiepotjes
Voor het ministerie zit er trouwens wel een voordeel aan die versnippering, constateerde de Nijmeegse onderzoeker Lau Schulpen eerder dit jaar. Minister Ploumen heeft 37 verschillende subsidiepotjes in beheer waaruit zij projecten bekostigt. Wil een Hivos of een Cordaid daar een beroep op doen, dan moeten ze zich strikt voegen naar de eisen die het ministerie stelt. Anders gaat het geld naar een ander. Zo heeft het ministerie de regie steviger in handen dan twintig jaar geleden.

De Tweede Kamer laat de minister begaan, stelde Schulpen vast. Interesseren de kiezers zich nog voor ontwikkelingssamenwerking, wierp miljardair en weldoener Bill Gates op toen hij in 2014 Nederland bezocht. Rutte II bezuinigde nog drastischer dan Rutte I. Op de begroting staat nog 4 miljard euro, een fractie meer dan de gemeente Rotterdam ter beschikking heeft om die stad een jaar lang draaiende te houden.

Ik heb tegen die bezuiniging geprotesteerd, zei Gates, maar tot zijn verbijstering bleef het hier stil. "Waar waren de kids die de overheid het werken onmogelijk maakten?" Misschien zijn die niet opgegroeid met de Novib-kalender. Op welke wc hangt die nog? Volledig uit de mode.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden